Kalp kapaklarında tamir mi, değişim mi sorusu; kapaktaki hasarın tipi, derecesi ve hastanın genel klinik durumuna göre yanıtlanır. Uygun vakalarda kapak tamiri öncelikli tercih edilirken, ileri derecede yapısal bozukluklarda kapak değişimi gerekebilir. Karar kardiyolojik ve cerrahi değerlendirme ile belirlenir.
Kalp kapağı tamiri, mevcut kapağın korunarak fonksiyonunun yeniden düzenlenmesini amaçlayan cerrahi bir yöntemdir. Özellikle mitral kapak yetmezliğinde tercih edilir ve hastanın kendi dokusunun korunması sayesinde uzun dönem pıhtılaşma riski daha düşüktür. Doğal kapak yapısının devamı hemodinamik avantaj sağlar.
Kalp kapağı değişimi, kapak dokusunun ciddi derecede kireçlenmiş, daralmış veya onarılamayacak düzeyde hasarlı olduğu durumlarda uygulanır. Mekanik veya biyoprotez kapak seçenekleri mevcuttur. Mekanik kapaklar uzun ömürlüdür ancak ömür boyu antikoagülan tedavi gerektirir.
Kapak cerrahisi sonrası iyileşme süreci, uygulanan yönteme ve hastanın eşlik eden hastalıklarına göre değişiklik gösterir. Erken tanı ve uygun zamanlamada yapılan müdahale, kalp fonksiyonlarının korunmasını sağlar. Düzenli kardiyoloji kontrolleri uzun dönem başarı açısından kritik öneme sahiptir.
Kalp Kapakları Nasıl Çalışır ve Neden Bozulur?
Kalpte dört ana kapak bulunur: mitral, aort, triküspit ve pulmoner kapak. Bu kapaklar, kanın kalp içinde tek yönlü akmasını sağlayan dinamik yapılardır. Kapakçıkların açılıp kapanması; kalp kasının (miyokard) kasılması ve gevşemesiyle senkronize şekilde gerçekleşir.
Kapak hastalıkları temelde iki ana mekanizma ile ortaya çıkar:
- Stenoz (darlık): Kapak açıklığının daralması sonucu kanın geçişinin zorlaşması
- Yetmezlik (regürjitasyon): Kapakçıkların tam kapanamaması nedeniyle kanın geriye kaçması
Bu durumlar; romatizmal hastalıklar, dejeneratif (yaşa bağlı) değişiklikler, doğuştan kapak anomalileri, enfektif endokardit (kapak enfeksiyonu) veya kalp kası hastalıkları sonucunda gelişebilir. Zamanla kalp boşluklarında genişleme, basınç artışı ve kalp yetersizliği belirtileri ortaya çıkabilir.
Hangi Durumlarda Cerrahi Gerekir?
Her kapak hastalığı ameliyat gerektirmez. Hafif ve orta dereceli bozukluklar düzenli ekokardiyografik takip ile izlenebilir. Ancak aşağıdaki durumlarda cerrahi müdahale gündeme gelir:
- İleri derecede kapak darlığı veya yetmezliği
- Nefes darlığı, çarpıntı, göğüs ağrısı, bayılma gibi semptomların ortaya çıkması
- Kalp fonksiyonlarında bozulma (örneğin ejeksiyon fraksiyonunda düşüş)
- Kalp boşluklarında belirgin genişleme
Tanı sürecinde en temel görüntüleme yöntemi ekokardiyografi (kalp ultrasonu) olup, kapak yapısını, açıklığını ve kan akımını detaylı biçimde gösterir. Gerekli durumlarda transözofageal ekokardiyografi (TEE), kardiyak MR veya kalp kateterizasyonu gibi ileri tetkikler de kullanılabilir.
Cerrahi kararı, kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle verilir.
Kalp Kapağı Tamiri (Onarım) Nedir?
Kapak tamiri, mevcut kapağın korunarak yapısal bozukluğun düzeltilmesini ifade eder. Özellikle mitral kapak yetmezliğinde tamir yöntemi sıklıkla tercih edilmektedir.
Tamir işlemi sırasında:
- Kapakçıkların sarkmasına neden olan segmentler düzeltilir
- Fazla dokular çıkarılır veya yeniden şekillendirilir
- Kapak halkası (anulus) destekleyici bir ring ile daraltılabilir
Bu yöntemle hastanın kendi dokusu korunur. Avantajları şunlar olabilir:
- Doğal kapak yapısının korunması
- Uzun süreli kan sulandırıcı (antikoagülan) ihtiyacının çoğu hastada olmaması
- Enfeksiyon riskinin görece daha düşük olması
- Kalp fonksiyonlarının daha iyi korunabilmesi
Ancak her kapak yapısı tamire uygun değildir. Kapakta ileri derecede kalsifikasyon (kireçlenme) veya ciddi yapısal bozulma varsa tamir teknik olarak mümkün olmayabilir.
Kalp Kapağı Değişimi Nedir?
Kapak değişimi, hasarlı kapağın çıkarılarak yerine protez kapak yerleştirilmesidir. İki temel protez türü vardır:
1. Mekanik Kapaklar
Metal veya karbon alaşımlı dayanıklı materyallerden üretilir. Uzun ömürlüdür; teorik olarak onlarca yıl dayanabilir. Ancak kan pıhtılaşma riski nedeniyle ömür boyu antikoagülan ilaç kullanımı gerekir. Bu durum düzenli INR takibini zorunlu kılar.
2. Biyoprotez (Doku) Kapaklar
Genellikle sığır veya domuz dokusundan hazırlanır. Antikoagülan ihtiyacı genellikle kısa sürelidir. Ancak zamanla dejenerasyona uğrayabilir ve 10–20 yıl içinde yeniden müdahale gerektirebilir.
Hangi kapağın seçileceği; hastanın yaşı, yaşam tarzı, kanama riski, gebelik planı ve eşlik eden hastalıklarına göre değerlendirilir.
Tamir mi, Değişim mi? Karar Nasıl Verilir?
Bu karar tek bir parametreye dayanmaz. Genel prensipler şu şekildedir:
- Mitral kapak yetmezliğinde, anatomik olarak uygunsa tamir öncelikli tercih olabilir.
- İleri derecede kireçlenmiş aort kapak stenozunda, çoğunlukla kapak değişimi gerekir.
- Genç hastalarda mekanik kapak uzun ömür avantajı sağlayabilir.
- İleri yaşta veya kan sulandırıcı kullanması sakıncalı bireylerde biyoprotez kapak tercih edilebilir.
Son yıllarda bazı hastalarda açık cerrahi yerine TAVI (Transkateter Aort Kapak İmplantasyonu) gibi minimal invaziv yöntemler de uygulanabilmektedir. Bu yöntem özellikle yüksek cerrahi risk taşıyan hastalarda değerlendirilir. Ancak her hasta bu teknik için uygun değildir.
Ameliyat Sonrası Süreç
Kapak tamiri veya değişimi sonrasında hastalar belirli aralıklarla kardiyolojik kontrole alınır. Ekokardiyografi ile kapak fonksiyonu değerlendirilir. Mekanik kapak takılan bireylerde antikoagülan tedavi düzenli takip gerektirir.
Hastaların en sık merak ettiği konular arasında günlük yaşama dönüş süresi, egzersiz kapasitesi ve uzun dönem yaşam kalitesi bulunur. Uygun zamanda yapılan cerrahi müdahale, kalp fonksiyonlarının korunmasına katkı sağlayabilir. Ancak her bireyin iyileşme süreci farklıdır.
Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden uzman değerlendirmesi gerekir:
- Ani gelişen nefes darlığı
- Çarpıntı ve ritim bozukluğu
- Göğüs ağrısı
- Bayılma atakları
Hasta Perspektifinden Değerlendirme
Kapak ameliyatı kararı hastalar için genellikle kaygı verici olabilir. “Tamir daha mı güvenli?”, “Protez kapakla yaşam nasıl olur?” gibi sorular oldukça doğaldır. Bu noktada önemli olan; hastalığın evresi, kalp fonksiyonu ve kişisel sağlık durumunun bütüncül biçimde değerlendirilmesidir.
Unutulmamalıdır ki kapak hastalıkları ilerleyici olabilir. Belirti olmasa bile bazı hastalarda zamanında müdahale, kalp kasının kalıcı hasar görmesini önlemeye yardımcı olabilir. Bu nedenle düzenli takip büyük önem taşır.
Prof. Dr. Yavuz Beşoğul, 25 yılı aşkın deneyime sahip bir Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanıdır. Türkiye’de kapalı kalp ve atan kalpte bypass ameliyatlarının öncülerindendir. Bugüne kadar binlerce başarılı ameliyat gerçekleştirmiş, ulusal ve uluslararası dergilerde 100’den fazla bilimsel makale yayımlamıştır.
