Renal arter stenozu, böbreği besleyen renal arterlerin daralması sonucu renal perfüzyonun azalmasıyla ortaya çıkan klinik bir tablodur. En sık nedeni ateroskleroz olup, kontrolsüz hipertansiyon ve ilerleyici böbrek fonksiyon kaybı ile ilişkili, sistemik sonuçları olan ciddi bir damar hastalığıdır.
Renal arter stenozu nedir sorusu, böbreğin kan akımındaki azalmaya bağlı olarak renin-anjiyotensin-aldosteron sisteminin aşırı aktivasyonu ile açıklanır. Bu mekanizma, dirençli hipertansiyon gelişimine ve uzun vadede iskemik nefropati oluşumuna zemin hazırlar.
Renal arter stenozu belirtileri, genellikle ani başlayan veya tedaviye dirençli hipertansiyon ile ortaya çıkar. Açıklanamayan kreatinin yükselmesi, tekrarlayan pulmoner ödem atakları ve asimetrik böbrek boyutları, klinik şüpheyi artıran önemli bulgular arasında yer alır.
Renal arter stenozu tedavisi, hastalığın etiyolojisi ve böbrek fonksiyonları dikkate alınarak planlanır. Medikal tedavi temel yaklaşım olup, seçilmiş olgularda endovasküler balon anjiyoplasti veya stent uygulamaları, renal fonksiyonun korunması ve kan basıncı kontrolü açısından tercih edilir.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | Renal arter stenozu, böbreklere kan taşıyan renal arterlerin birinde veya her ikisinde daralma oluşması durumudur. Kan akımı azalır ve böbrek fonksiyonu olumsuz etkilenir. |
| Nedenleri | En sık ateroskleroz (%90), fibromüsküler displazi (özellikle genç kadınlarda), vaskülitler, travma, dış bası (tümör, lenf nodu), radyasyon hasarı. |
| Risk Faktörleri | Hipertansiyon, hiperlipidemi, sigara kullanımı, diyabet, ileri yaş, erkek cinsiyet (aterosklerotik nedenlerde), genetik yatkınlık. |
| Patofizyoloji | Böbreğe giden kan akımı azalınca renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi aktive olur, bu da sistemik hipertansiyona ve böbrek fonksiyonlarının bozulmasına yol açar. |
| Belirtiler | Dirence yanıt vermeyen hipertansiyon, ani başlangıçlı hipertansiyon, bilateral hastalıkta böbrek yetmezliği, pulmoner ödem, böğür ağrısı (nadir). |
| Tanı Yöntemleri | Renkli Doppler ultrason, BT anjiyografi, MR anjiyografi, renal arter selektif anjiyografi (altın standart). |
| Laboratuvar Bulguları | Serum kreatinin yüksekliği, GFR düşüklüğü, proteinüri (ilerlemiş olgularda), hipokalemi (aldosteron etkisine bağlı). |
| Komplikasyonlar | Kronik böbrek hastalığı, kontrolsüz hipertansiyon, konjestif kalp yetmezliği, akut böbrek hasarı (bilateral stenozda). |
| Tedavi Yöntemleri | Medikal: Antihipertansif tedavi (ACE inhibitörleri, ARB’ler dikkatli kullanılmalıdır), statinler, antiplatelet tedavi. Girişimsel: Anjiyoplasti, stent yerleştirme, cerrahi revaskülarizasyon. |
| Endikasyonlar (İnvaziv Müdahale) | Medikal tedaviye dirençli hipertansiyon, bilateral stenoz, hızlı böbrek fonksiyon kaybı, tekrarlayan pulmoner ödem. |
| İzlem | Serum kreatinin takibi, kan basıncı kontrolü, görüntüleme ile damar açıklığının değerlendirilmesi, kardiyovasküler riskin izlenmesi. |
| Önleme | Ateroskleroz risk faktörlerinin kontrolü (sigara bırakma, lipid düşürme, tansiyon regülasyonu), düzenli takip, sağlıklı yaşam tarzı benimsenmesi. |
Renal Arter Stenozu Nedir?
Renal arter stenozu, böbrek atardamarlarının (renal arterlerin) daralması anlamına gelir. Böbrekler, kanı süzerek vücudun sıvı ve elektrolit dengesini sağlar. Bu görevi yerine getirebilmeleri için yeterli kan akışına ihtiyaç duyarlar. Damarın daralması, böbreğe giden kan miktarını azaltır ve böbrek bu durumu “düşük tansiyon” gibi algılar.
Bu yanlış algı sonucunda böbrek, tansiyonu yükselten hormonlar salgılar. Bu durum, özellikle tedaviye dirençli yüksek tansiyonun önemli nedenlerinden biri olabilir. Hastalık tek böbreği ya da her iki böbreği birden etkileyebilir.
Renal Arter Stenozunun Nedenleri
Renal arter stenozunun en sık nedeni aterosklerozdur. Ateroskleroz, damar duvarlarında kolesterol ve yağ birikmesiyle oluşan sertleşme ve daralmadır. Genellikle ileri yaşlarda görülür ve kalp-damar hastalıklarıyla birlikte seyreder.
Daha nadir görülen bir diğer neden fibromüsküler displazidir. Bu durum, damar duvarının yapısal olarak anormal gelişmesiyle ortaya çıkar. Genellikle genç ve orta yaşlı kadınlarda görülür. Aterosklerozdan farklı olarak damar sertliğiyle ilişkili değildir.
Nadir durumlarda damar iltihapları, travmalar veya dışarıdan baskı yapan kitleler de renal arter stenozuna yol açabilir.
Kimler Risk Altındadır?
Renal arter stenozu açısından bazı kişiler daha yüksek risk taşır. Uzun süredir yüksek tansiyonu olanlar bu grubun başında gelir. Özellikle birden fazla tansiyon ilacına rağmen tansiyonu düşmeyen hastalarda bu hastalık akla gelmelidir.
Sigara kullananlar, diyabet hastaları, yüksek kolesterolü olanlar ve ileri yaştaki bireyler de risk altındadır. Ayrıca daha önce kalp krizi, felç veya bacak damarlarında tıkanıklık öyküsü olan kişilerde renal arter stenozu daha sık görülür.
Belirtiler ve Bulgular
Renal arter stenozu uzun süre belirti vermeyebilir. En sık görülen bulgu, ani başlayan veya giderek kötüleşen yüksek tansiyondur. Özellikle genç yaşta ortaya çıkan ya da ileri yaşta aniden kontrolsüz hale gelen tansiyon dikkat çekicidir.
Bazı hastalarda böbrek fonksiyonlarında bozulma saptanabilir. Kan tahlillerinde kreatinin değerinin yükselmesi bunun bir göstergesidir. Özellikle tansiyon ilaçları başlandıktan sonra böbrek değerlerinde hızlı bir kötüleşme oluyorsa renal arter stenozu düşünülmelidir.
Nadir durumlarda bacaklarda şişlik, nefes darlığı veya ani sıvı birikimi atakları görülebilir. Bu belirtiler genellikle ileri evre hastalarda ortaya çıkar.
Tanı Nasıl Konur?
Renal arter stenozu tanısında ilk adım, hastanın öyküsü ve fizik muayenesidir. Doktor, tansiyonun seyri ve böbrek fonksiyonlarındaki değişiklikleri değerlendirir. Karın bölgesinde damar sesi duyulması da ipucu olabilir.
Görüntüleme yöntemleri tanıda önemli rol oynar. Doppler ultrason, böbrek damarlarındaki kan akımını değerlendiren, radyasyon içermeyen bir yöntemdir. Uygun hastalarda ilk tercih olabilir.
Bilgisayarlı tomografi anjiyografi ve manyetik rezonans anjiyografi, damar yapısını daha ayrıntılı gösterir. Altın standart yöntem ise klasik anjiyografidir. Bu işlem sırasında damara girilerek doğrudan görüntü alınır ve gerekirse aynı seansta tedavi de uygulanabilir.
Tedavi Yöntemleri
Renal arter stenozu tedavisi, hastalığın nedenine, şiddetine ve hastanın genel durumuna göre planlanır. Her hastada girişimsel tedavi gerekmez. Birçok hasta ilaç tedavisiyle takip edilebilir.
İlaç tedavisinde tansiyonun kontrol altına alınması hedeflenir. Tansiyon ilaçlarının yanı sıra kolesterol düşürücü ilaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleri önemlidir. Sigaranın bırakılması, sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz tedavinin temel parçalarıdır.
Damar darlığı ileri düzeydeyse ve böbrek fonksiyonları etkileniyorsa girişimsel yöntemler gündeme gelir. Balon anjiyoplasti ve stent uygulaması, daralan damarın genişletilmesini sağlar. Özellikle fibromüsküler displaziye bağlı darlıklarda bu yöntem oldukça etkilidir.
Nadir durumlarda cerrahi tedavi gerekebilir. Ancak günümüzde cerrahi, diğer yöntemlerin yetersiz kaldığı özel hastalarla sınırlıdır.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Renal arter stenozu tedavi edilmediğinde yüksek tansiyon kalıcı hale gelebilir ve kalp-damar hastalıkları riski artar. Kontrolsüz tansiyon, kalp krizi ve felç gibi ciddi sorunlara yol açabilir.
Böbreğe giden kan akımının uzun süre azalması, böbrek dokusunda geri dönüşü olmayan hasara neden olabilir. Bu durum kronik böbrek yetmezliğine kadar ilerleyebilir. İleri evrelerde diyaliz ihtiyacı ortaya çıkabilir.
Yaşam Tarzı ve Takip
Renal arter stenozu tanısı alan hastalar için düzenli takip büyük önem taşır. Tansiyonun evde ölçülmesi ve doktor kontrollerinin aksatılmaması gerekir. Kan tahlilleriyle böbrek fonksiyonları belirli aralıklarla izlenmelidir.
Beslenmede tuz kısıtlaması önerilir. Doymuş yağdan fakir, sebze ve meyveden zengin bir diyet damar sağlığını korumaya yardımcı olur. Sigara kesinlikle bırakılmalıdır, çünkü sigara damar daralmasını hızlandırır.
S.S.S.
Renal arter stenozu neden olur ve en sık hangi hastalıklarla ilişkilidir?
Renal arter stenozu genellikle ateroskleroz nedeniyle oluşur. Hipertansiyon, diyabet ve yüksek kolesterol gibi damar sertliği risk faktörleriyle yakından ilişkilidir. Daha nadir olarak fibromüsküler displazi de neden olabilir.
Renal arter stenozu yüksek tansiyona nasıl yol açar?
Daralan böbrek damarı, böbreğe daha az kan gitmesine neden olur. Bu durum, böbreğin renin-anjiyotensin sistemi üzerinden tansiyonu yükseltici sinyaller göndermesine yol açar, bu da dirençli hipertansiyona sebep olur.
Renal arter stenozu belirtileri nelerdir ve nasıl fark edilir?
Genellikle belirgin semptom vermez. Ancak ilaçlara yanıt vermeyen hipertansiyon, tek taraflı böbrekte küçülme, ani gelişen akciğer ödemi veya böbrek fonksiyonlarında bozulma belirtiler arasında olabilir.
Renal arter stenozu hangi yaş grubunda daha sık görülür?
Aterosklerotik renal arter stenozu genellikle 50 yaş üzeri bireylerde görülür. Fibromüsküler displazi kaynaklı formlar ise daha çok genç kadınlarda ortaya çıkar ve genetik yatkınlıkla ilişkili olabilir.
Renal arter stenozu nasıl teşhis edilir?
Renal Doppler ultrason, BT anjiyografi ve MR anjiyografi ile damar yapısı değerlendirilir. Böbrek sintigrafisi ve kan testleri de böbrek fonksiyonlarını anlamada yardımcıdır.
Renal arter stenozu ilaçla tedavi edilebilir mi?
Evet, çoğu hastada tansiyon ilaçları ve kolesterol düşürücü tedaviyle kontrol sağlanabilir. Ancak bazı hastalarda damar açıcı girişimsel yöntemlere gerek duyulabilir.
Renal arter stenozu stentle tedavi edilir mi ve başarı oranı nedir?
Evet, ciddi darlıklarda anjiyografi ile damara stent yerleştirilerek kan akışı sağlanabilir. Başarı oranı yüksektir, ancak her hasta için uygun olmayabilir; tedavi kararı bireysel değerlendirmeyle verilir.
Renal arter stenozu böbrek yetmezliğine yol açabilir mi?
Eğer darlık uzun süre tedavisiz kalırsa, böbreğe yeterli kan gitmemesi sonucu böbrek fonksiyonları bozulabilir ve kalıcı böbrek yetmezliği gelişebilir. Erken tanı bu açıdan kritik önemdedir.
Renal arter stenozunda takip nasıl yapılır?
Düzenli tansiyon kontrolü, böbrek fonksiyon testleri ve gerekirse aralıklı görüntüleme ile stenozun ilerleyip ilerlemediği izlenir. Tedavi sonrası da yakın takip gereklidir.
Renal arter stenozu önlenebilir mi ve yaşam tarzı ne kadar etkili?
Tuz kısıtlaması, sigarayı bırakmak, sağlıklı beslenmek, egzersiz yapmak ve tansiyon-kolesterolü kontrol altında tutmak stenoz gelişimini önlemede ve ilerlemesini yavaşlatmada oldukça etkilidir.
Prof. Dr. Yavuz Beşoğul, 25 yılı aşkın deneyime sahip bir Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanıdır. Türkiye’de kapalı kalp ve atan kalpte bypass ameliyatlarının öncülerindendir. Bugüne kadar binlerce başarılı ameliyat gerçekleştirmiş, ulusal ve uluslararası dergilerde 100’den fazla bilimsel makale yayımlamıştır.
