Anjiyo Olmadan Kalp Damar Tıkanıklığı Nasıl Anlaşılır?

Kalp damar tıkanıklığı, kalbi besleyen koroner damarların genellikle ateroskleroz adı verilen plak oluşumu nedeniyle daralması veya tıkanması sonucu ortaya çıkar. Hastalar arasında en sık merak edilen konulardan biri ise “Anjiyo olmadan kalp damar tıkanıklığı nasıl anlaşılır?” sorusudur.

Kalp damarlarında darlık veya tıkanıklık olup olmadığı her zaman doğrudan klasik koroner anjiyografi yapılarak araştırılmak zorunda değildir. Hastanın şikâyetleri, risk faktörleri, elektrokardiyografi (EKG), ekokardiyografi, efor testi, koroner BT anjiyografi ve çeşitli stres görüntüleme yöntemleri kullanılarak koroner arter hastalığı açısından önemli bilgiler elde edilebilir.

Güncel Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) yaklaşımında da şüpheli kronik koroner sendromlarda ilk değerlendirme; hastanın belirtileri ve risk faktörlerinin incelenmesiyle başlar. Gerektiğinde non-invaziv, yani damar içerisine kateter yerleştirilmesini gerektirmeyen anatomik veya fonksiyonel görüntüleme yöntemleri kullanılabilir. (Escardio)

Ancak hangi testin gerekli olduğuna hastanın yaşı, belirtileri, eşlik eden hastalıkları ve kalp damar hastalığı açısından taşıdığı risk değerlendirilerek karar verilmelidir.

Kalp Damar Tıkanıklığı Belirti Verir mi?

Koroner damarlardaki daralma belirli bir düzeye ulaştığında özellikle kalbin oksijen ihtiyacının arttığı durumlarda belirtiler ortaya çıkabilir. Bunun en tipik örneği efor sırasında gelişen göğüs ağrısıdır.

Kalp damar tıkanıklığında görülebilecek belirtiler arasında şunlar bulunabilir:

• Göğüste baskı, sıkışma veya ağırlık hissi
• Yürürken veya merdiven çıkarken göğüs ağrısı
• Sol kola, her iki kola, omuza, sırta, boyuna veya çeneye yayılan ağrı
• Nefes darlığı
• Çabuk yorulma
• Efor kapasitesinde azalma
• Terleme
• Bulantı
• Baş dönmesi veya halsizlik
• Egzersiz sırasında ortaya çıkan ve dinlenince azalan göğüs rahatsızlığı

Bununla birlikte koroner arter hastalığı her hastada aynı belirtilere neden olmaz. Özellikle diyabeti olanlarda, ileri yaştaki kişilerde ve bazı kadın hastalarda klasik göğüs ağrısı yerine nefes darlığı, yorgunluk veya efor kapasitesinde azalma gibi daha belirsiz belirtiler görülebilir.

Ayrıca hiçbir belirti olmaması, koroner damarların kesin olarak sağlıklı olduğu anlamına gelmez.

Kalp Damar Tıkanıklığı Anjiyosuz Anlaşılabilir mi?

Evet, koroner arter hastalığından anjiyo yapılmadan şüphelenmek ve birçok hastada damarların yapısı veya kalbin kanlanması hakkında ayrıntılı bilgi edinmek mümkündür.

Ancak burada “anjiyo” kelimesinin neyi ifade ettiği önemlidir. Halk arasında anjiyo denildiğinde genellikle kasık veya el bileğindeki bir atardamardan kateter ilerletilerek gerçekleştirilen invaziv koroner anjiyografi anlaşılır.

Günümüzde bunun dışında koroner BT anjiyografi gibi kateter kullanılmadan yapılan görüntüleme yöntemleri de bulunmaktadır.

2024 ESC kılavuzu, koroner arter hastalığından şüphelenilen uygun hastalarda ilk basamak değerlendirmede non-invaziv anatomik veya fonksiyonel görüntüleme yöntemlerinin kullanılmasını önermektedir. Özellikle koroner BT anjiyografi, belirli hasta gruplarında tıkayıcı koroner arter hastalığının dışlanmasında ve koroner plakların değerlendirilmesinde önemli bir yöntemdir. (Escardio)

Anjiyo Olmadan Kalp Damar Tıkanıklığını Gösteren Testler Nelerdir?

Kalp damar tıkanıklığından şüphelenildiğinde tek bir test yerine çoğu zaman aşamalı bir değerlendirme yapılır.

1. Doktor Muayenesi ve Risk Değerlendirmesi

İlk aşama hastanın ayrıntılı hikâyesinin alınmasıdır.

Kalp damar cerrahisi veya kardiyoloji değerlendirmesinde özellikle şu faktörler sorgulanabilir:

• Yaş
• Sigara kullanımı
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Diyabet
• Obezite
• Hareketsiz yaşam
• Ailede erken yaşta kalp damar hastalığı bulunması
• Daha önce kalp krizi geçirilmesi
• Göğüs ağrısının özellikleri

Yüksek tansiyon, diyabet, kolesterol yüksekliği ve sigara kullanımı gibi faktörler koroner arter hastalığı olasılığını artırabilir. Güncel ESC yaklaşımında da belirtilerle birlikte risk faktörlerinin değerlendirilmesi, ileri testlere ihtiyaç olup olmadığının belirlenmesinde önemli bir basamaktır. (Escardio)

2. EKG ile Kalp Damar Tıkanıklığı Anlaşılır mı?

EKG tek başına kalp damar tıkanıklığını kesin olarak göstermez.

Elektrokardiyografi, kalbin elektriksel aktivitesini değerlendirir. Kalp krizi, ritim bozuklukları ve kalbin kanlanmasındaki bazı problemlere ilişkin bulgular ortaya koyabilir.

Ancak özellikle hasta dinlenme halindeyken çekilen EKG tamamen normal olduğu halde koroner damarlarda ciddi darlık bulunması mümkündür.

Bu nedenle normal EKG sonucu, “kalp damarlarında kesinlikle tıkanıklık yoktur” şeklinde değerlendirilmemelidir.

EKG daha çok hastanın genel klinik tablosunun bir parçasıdır.

3. Ekokardiyografi Kalp Damar Tıkanıklığını Gösterir mi?

Ekokardiyografi, ses dalgalarını kullanarak kalbin yapısını ve çalışma fonksiyonlarını görüntüleyen bir yöntemdir.

Ekokardiyografi ile:

• Kalbin kasılma gücü,
• Kalp kapakları,
• Kalp boşluklarının büyüklüğü,
• Kalp kasının hareketleri,
• Daha önce geçirilmiş bazı kalp krizlerinin oluşturduğu duvar hareket bozuklukları

değerlendirilebilir.

Ancak standart ekokardiyografi koroner damarların içerisindeki darlıkları doğrudan görüntülemek için kullanılan temel yöntem değildir.

Buna karşılık kalp kasının belirli bölgelerinde hareket bozukluğu saptanması, o bölgenin kanlanmasını sağlayan koroner damarla ilişkili bir problem açısından değerlendirme yapılmasını gerektirebilir.

ESC’nin kronik koroner sendrom yaklaşımında istirahat ekokardiyografisi, başlangıç değerlendirmesinin önemli parçalarından biridir. (Escardio)

4. Efor Testi ile Damar Tıkanıklığı Anlaşılır mı?

Efor testi, hastanın koşu bandında veya bisiklet ergometresinde egzersiz yaptığı sırada kalbin verdiği yanıtın incelenmesine dayanır.

Test sırasında genellikle:

• EKG,
• Kalp hızı,
• Kalp ritmi,
• Kan basıncı,
• Hastanın belirtileri

takip edilir.

Efor sırasında kalbin oksijen ihtiyacı artar. Koroner damarlarda önemli bir daralma varsa kalp kasına yeterli kan ulaşamayabilir ve bunun sonucunda göğüs ağrısı veya EKG değişiklikleri ortaya çıkabilir.

Amerikan Kalp Derneği, egzersiz stres testinin koroner arter hastalığının değerlendirilmesinde ve göğüs ağrısı ya da nefes darlığı gibi yakınmaların kalple ilişkisini araştırmada kullanılabileceğini belirtmektedir. (www.heart.org)

Bununla birlikte efor testi her hastada yeterli değildir. Normal bir efor testi de koroner arter hastalığını yüzde 100 dışlamaz.

Bu nedenle test sonucu hastanın genel risk profiliyle birlikte değerlendirilmelidir.

5. Koroner BT Anjiyografi ile Damar Tıkanıklığı Anlaşılır mı?

Günümüzde anjiyo olmadan kalp damar tıkanıklığının değerlendirilmesinde en önemli yöntemlerden biri koroner BT anjiyografidir.

Koroner BT anjiyografi sırasında klasik anjiyografide olduğu gibi el bileğinden veya kasıktan kalbe kadar kateter ilerletilmez. Damar yolundan kontrast madde verilerek bilgisayarlı tomografi ile koroner damarların ayrıntılı görüntüleri oluşturulur.

Bu yöntem sayesinde:

• Koroner damarların yapısı,
• Damar duvarındaki plaklar,
• Damar daralmaları,
• Darlığın bulunduğu bölge,
• Darlığın yaklaşık derecesi

değerlendirilebilir.

Amerikan Kalp Derneği, koroner BT anjiyografinin koroner arterlerdeki plak birikimini ve daralmayı gösterebildiğini belirtmektedir. (www.heart.org)

2024 ESC kılavuzunda da uygun hastalarda koroner BT anjiyografi, tıkayıcı koroner arter hastalığını dışlamak ve tıkayıcı olmayan plakları saptamak açısından öne çıkan non-invaziv yöntemlerden biridir. (Escardio)

Ancak koroner BT anjiyografi de her hasta için uygun olmayabilir. Böbrek fonksiyonları, kontrast madde alerjisi, kalp ritmi, damar kireçlenmesinin derecesi ve diğer klinik faktörler göz önünde bulundurulmalıdır.

6. Stres Ekokardiyografi Nedir?

Stres ekokardiyografide kalbin istirahat ve stres durumundaki kasılma hareketleri karşılaştırılır.

Stres;

• Egzersizle veya
• Kalbin çalışma yükünü artıran bazı ilaçlarla

oluşturulabilir.

Koroner damarların birinde ciddi daralma bulunduğunda stres sırasında ilgili kalp kası bölgesine yeterli kan gitmemesi duvar hareketlerinde değişikliğe neden olabilir.

Bu nedenle stres ekokardiyografi, damar içerisindeki plağı doğrudan göstermekten çok darlığın kalbin kanlanması üzerindeki fonksiyonel etkisini değerlendirmeye yardımcı olur.

7. Miyokard Perfüzyon Sintigrafisi

Miyokard perfüzyon sintigrafisi, kalp kasının hangi bölgelerinin yeterli kan aldığının değerlendirilmesinde kullanılan nükleer tıp yöntemlerinden biridir.

İstirahat ve stres durumlarında kalbin kanlanması karşılaştırılabilir.

Bir bölgenin efor sırasında yeterince kanlanmaması, ilgili koroner damarda anlamlı bir darlık bulunabileceğini düşündürebilir.

Koroner arter hastalığının değerlendirilmesinde miyokard perfüzyon görüntüleme, stres ekokardiyografi ve stres kardiyak MR gibi fonksiyonel görüntüleme yöntemleri kullanılabilir. Güncel ESC önerileri de uygun hasta gruplarında bu yöntemlere yer vermektedir. (Escardio)

8. Kardiyak MR ile Kalp Damar Tıkanıklığı Anlaşılır mı?

Kardiyak manyetik rezonans görüntüleme, kalp kasının yapısı, fonksiyonları ve bazı durumlarda kanlanması hakkında ayrıntılı bilgi verebilir.

Özellikle stres kardiyak MR ile kalp kasında iskemi, yani kanlanma yetersizliği bulunan bölgeler değerlendirilebilir.

Kardiyak MR doğrudan her hastada ilk tercih edilen yöntem değildir. Hangi yöntemin kullanılacağı kişinin klinik özelliklerine göre belirlenir.

Kan Tahlilinden Kalp Damar Tıkanıklığı Anlaşılır mı?

Tek başına bir kan tahlili koroner damarların yüzde kaç tıkalı olduğunu gösteremez.

Ancak kan testleri risk değerlendirmesi açısından oldukça önemlidir.

Örneğin:

• LDL kolesterol,
• HDL kolesterol,
• Trigliserid,
• Kan şekeri,
• HbA1c,
• Böbrek fonksiyonları

gibi değerler hastanın kardiyovasküler riskinin değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Göğüs ağrısıyla acil servise başvuran hastalarda ise troponin gibi kalp kası hasarını gösteren belirteçler değerlendirilir.

Troponin yüksekliği kalp kasında hasar olduğunu gösterebilir ancak tek başına hangi damarın ne kadar tıkalı olduğunu belirlemez.

Kalp Damar Tıkanıklığı Evde Anlaşılabilir mi?

Kalp damar tıkanıklığını ev ortamında kesin olarak gösteren güvenilir bir yöntem bulunmamaktadır.

Nabzın normal olması, tansiyonun normal çıkması veya kişinin günlük hayatında ciddi bir şikâyet yaşamaması koroner damarların tamamen açık olduğunu kanıtlamaz.

Özellikle şu kişilerde belirtiler hafif olsa dahi kardiyovasküler değerlendirme daha önemli olabilir:

• Sigara kullananlar
• Diyabet hastaları
• Yüksek tansiyonu olanlar
• Kolesterolü yüksek kişiler
• Ailesinde erken yaşta kalp krizi bulunanlar
• İleri yaştaki kişiler
• Daha önce damar hastalığı tanısı alanlar

Damar Tıkanıklığı Varsa Göğüs Ağrısı Nasıl Olur?

Koroner arter hastalığına bağlı tipik göğüs ağrısı çoğunlukla göğsün ortasında baskı, sıkışma, yanma veya ağırlık şeklinde tarif edilir.

Şikâyet özellikle:

• Hızlı yürürken,
• Merdiven çıkarken,
• Yokuş çıkarken,
• Ağır yük taşırken,
• Yoğun stres sırasında

ortaya çıkabilir.

Dinlenmeyle azalması koroner arter hastalığını düşündürebilir.

Ancak yalnızca ağrının özelliklerine bakılarak damar tıkanıklığı tanısı konulamaz. Reflü, kas-iskelet sistemi sorunları, akciğer hastalıkları ve birçok farklı durum benzer göğüs ağrılarına neden olabilir.

Hangi Durumda Klasik Koroner Anjiyografi Gerekebilir?

Non-invaziv testlerin gelişmiş olması, klasik koroner anjiyografinin önemini ortadan kaldırmamıştır.

İnvaziv koroner anjiyografi özellikle:

• Koroner arter hastalığı olasılığının çok yüksek olması,
• İlaç tedavisine rağmen ciddi belirtilerin devam etmesi,
• Çok düşük efor seviyesinde göğüs ağrısı gelişmesi,
• Non-invaziv testlerde yüksek riskli bulgular bulunması,
• Kalp krizi veya akut koroner sendromdan şüphelenilmesi,
• Damar açma işlemi veya cerrahi tedavi planlamasının gerekmesi

gibi durumlarda gündeme gelebilir.

2024 ESC kılavuzunda da çok yüksek hastalık olasılığı, tedaviye rağmen ciddi semptomlar, düşük efor seviyesinde angina veya yüksek kardiyovasküler olay riski bulunan hastalarda invaziv koroner anjiyografinin değerlendirilmesi önerilmektedir. (Escardio)

Kalp Damar Tıkanıklığında Ne Zaman Acile Başvurulmalıdır?

Özellikle yeni başlayan veya şiddetli göğüs ağrısı kalp krizi belirtisi olabileceği için önemsenmelidir.

Göğüste baskı veya sıkışmanın birkaç dakika sürmesi ya da tekrar etmesi; ağrının kola, sırta, boyuna veya çeneye yayılması; beraberinde nefes darlığı, yoğun terleme, bulantı, bayılma hissi veya belirgin halsizlik bulunması durumunda acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Bu tür belirtilerde evde test yapmaya çalışmak veya rutin poliklinik randevusunu beklemek uygun olmayabilir.

Anjiyo Olmadan Kalp Damar Tıkanıklığı Nasıl Anlaşılır?

Sonuç olarak kalp damar tıkanıklığının değerlendirilmesi yalnızca klasik koroner anjiyografi ile yapılmaz.

Hastanın belirtileri ve risk faktörlerinin değerlendirilmesinin ardından gerekli görülürse:

EKG, ekokardiyografi, efor testi, stres ekokardiyografi, koroner BT anjiyografi, miyokard perfüzyon sintigrafisi veya kardiyak MR gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

Özellikle koroner BT anjiyografi damar anatomisini ve koroner plakları değerlendirebilirken; stres ekokardiyografi, sintigrafi ve stres kardiyak MR gibi yöntemler damar darlığının kalp kasında kanlanma problemi oluşturup oluşturmadığı hakkında bilgi verebilir.

Her testin avantajları, sınırlılıkları ve uygun olduğu hasta grubu farklıdır. Bu nedenle “Hangi testle kalp damarlarımı kontrol ettirmeliyim?” sorusunun yanıtı herkes için aynı değildir.

Kalp damar hastalığından şüphelenilen kişilerin belirtileri, yaşları, mevcut hastalıkları ve kardiyovasküler risk faktörleri birlikte değerlendirilerek kişiye uygun tanı yöntemi belirlenmelidir.

Sık Sorulan Sorular

EKG normal çıkarsa kalp damarlarında tıkanıklık olabilir mi?

Evet. İstirahat EKG’sinin normal olması koroner arter hastalığını tamamen dışlamaz. Şikâyet ve risk faktörleri varsa ileri inceleme gerekebilir.

Efor testi normal çıkarsa damarlar kesin açık mıdır?

Hayır. Efor testi önemli bilgiler sağlar ancak hiçbir test tek başına bütün koroner arter hastalıklarını yüzde 100 dışlayamaz. Sonuçlar klinik değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır.

Tomografi ile kalp damar tıkanıklığı görülür mü?

Koroner BT anjiyografi ile koroner damarlar, plak oluşumu ve birçok damar darlığı ayrıntılı biçimde değerlendirilebilir.

Ekokardiyografi damar tıkanıklığını gösterir mi?

Standart ekokardiyografi damar içindeki tıkanıklığı doğrudan göstermez. Ancak kalbin kasılma fonksiyonlarını ve bazı kanlanma problemlerinin oluşturduğu etkileri gösterebilir.

Kan tahliliyle damar tıkanıklığı belli olur mu?

Kan tahlilleri kolesterol, diyabet ve diğer kardiyovasküler risk faktörlerinin değerlendirilmesine yardımcı olur ancak damarların ne kadar tıkalı olduğunu doğrudan göstermez.

Anjiyo olmadan yüzde kaç damar tıkanıklığı olduğu anlaşılır mı?

Koroner BT anjiyografi damar darlığının anatomik derecesi hakkında önemli bilgiler sağlayabilir. Ancak bazı hastalarda kesin değerlendirme veya tedavi planlaması için invaziv koroner anjiyografi gerekebilir.

Kalp damar tıkanıklığı hangi testte kesin belli olur?

Tek bir test bütün hastalar için “kesin test” olarak kabul edilmez. Test seçimi hastanın şikâyetlerine ve riskine göre yapılır. Non-invaziv görüntüleme birçok hastada yeterli bilgi sağlarken, belirli durumlarda invaziv koroner anjiyografi gerekli olabilir.

Tıbbi bilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve kişisel tanı veya tedavi önerisinin yerine geçmez. Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya kalp damar hastalığını düşündüren yakınmaların bulunması durumunda hekime başvurulmalıdır.