Visseral arter anevrizmaları, karın içi organları besleyen arterlerde damar duvarının zayıflaması sonucu gelişen lokal genişlemelerle karakterizedir. Nadiren görülmelerine rağmen rüptür durumunda ciddi iç kanama ve yüksek mortalite riski nedeniyle klinik açıdan önem taşırlar.
Visseral arter anevrizmaları en sık splenik, hepatik ve mezenterik arterlerde saptanır. Çoğu olgu asemptomatik seyretse de karın ağrısı, bulantı ve dolgunluk hissi gibi nonspesifik belirtiler görülebilir. Gebelik ve portal hipertansiyon rüptür riskini artıran önemli faktörlerdir.
Visseral arter anevrizmalarında tanı genellikle görüntüleme yöntemleriyle konur. Bilgisayarlı tomografi anjiyografi ve manyetik rezonans anjiyografi, anevrizmanın boyutu, yerleşimi ve çevre dokularla ilişkisini ayrıntılı şekilde değerlendirmede temel rol oynar.
Visseral arter anevrizmalarının tedavisi, anevrizmanın çapı, büyüme hızı ve hastanın klinik durumuna göre planlanır. Endovasküler girişimler günümüzde sıklıkla tercih edilirken, seçilmiş olgularda cerrahi onarım gerekli olabilir. Düzenli takip ve risk faktörlerinin kontrolü esastır.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | Visseral arter anevrizmaları, abdominal bölgede yer alan iç organlara (visseral organlara) kan taşıyan arterlerde meydana gelen, damar duvarının zayıflaması sonucu oluşan balonlaşmalardır. |
| En Sık Tutulan Damarlar | Splenik arter (en sık), hepatik arter, superior mezenterik arter, çöliak arter ve renal arter. |
| Nedenleri | Ateroskleroz, travma, fibromusküler displazi, vaskülitler, enfeksiyonlar (mikotik anevrizmalar), gebelik, portal hipertansiyon, pankreatit gibi durumlar. |
| Risk Faktörleri | Hipertansiyon, damar anomalileri, karın içi cerrahiler, kronik inflamatuvar hastalıklar, ileri yaş, sigara kullanımı. |
| Belirtiler | Çoğu anevrizma asemptomatiktir ve tesadüfen saptanır. Semptomatik olgularda karın ağrısı, sırt ağrısı, mide bulantısı, sindirim problemleri görülebilir. Rüptür durumunda ani ve şiddetli karın ağrısı, hipotansiyon, şok gelişebilir. |
| Komplikasyonlar | Rüptür (hayati risk taşır), tromboz, emboli, organ iskemisi veya infarktüsü. |
| Tanı Yöntemleri | Abdominal ultrasonografi, BT anjiyografi (en yaygın kullanılan yöntem), manyetik rezonans anjiyografi (MRA), klasik anjiyografi (özellikle girişim planlanıyorsa). |
| Rüptür Riski Faktörleri | Anevrizma çapının büyüklüğü (>2 cm), hızlı büyüme, semptom varlığı, gebelik, portal hipertansiyon eşlik etmesi. |
| Tedavi Seçenekleri | Gözlem (küçük ve asemptomatik vakalar), endovasküler girişimler (coil embolizasyonu, stent greft yerleştirme), açık cerrahi onarım (yüksek rüptür riski olan veya semptomatik hastalarda). |
| İzlem ve Takip | Küçük ve asemptomatik anevrizmalar düzenli görüntüleme ile takip edilir. Takip aralığı genellikle çap, yerleşim ve eşlik eden risk faktörlerine göre belirlenir. |
Visseral Arter Anevrizması Nedir?
Visseral arter anevrizması, karın içi organları besleyen atardamarların bir bölümünde damar duvarının zayıflaması sonucu oluşan balonlaşma olarak tanımlanır. “Visseral” terimi, mide, karaciğer, dalak, pankreas ve bağırsaklar gibi iç organları ifade eder. Anevrizma ise damar çapının normalden belirgin şekilde genişlemesi anlamına gelir.
Bu anevrizmalar en sık dalak atardamarında görülür. Bunu karaciğer, mezenterik (bağırsakları besleyen), mide ve pankreas arterleri izler. Nadir olmaları nedeniyle toplumda çok bilinmezler, ancak yırtıldıklarında hayati tehlike oluşturabilirler.
Visseral Arter Anevrizmaları Neden Oluşur?
Visseral arter anevrizmalarının gelişiminde birden fazla faktör rol oynayabilir. En sık neden damar duvarının zamanla zayıflamasıdır. Bu zayıflamaya yol açan durumlar farklı olabilir.
Ateroskleroz, yani damar sertliği, önemli nedenlerden biridir. Damar duvarında yağ ve kireç birikimi, elastik yapıyı bozarak anevrizma oluşumunu kolaylaştırır. Yüksek tansiyon da damar içi basıncı artırarak süreci hızlandırabilir.
Bazı hastalarda doğuştan gelen damar duvarı hastalıkları etkili olabilir. Bağ dokusu hastalıkları, damar yapısının normalden daha kırılgan olmasına neden olur. Enfeksiyonlar, travmalar ve geçirilmiş cerrahiler de nadiren visseral arter anevrizmalarına yol açabilir.
Kadınlarda, özellikle gebelik öyküsü olanlarda dalak arter anevrizması daha sık görülür. Hormonal değişiklikler ve artan kan akımı bu durumu açıklayabilir.
Hangi Belirtiler Görülebilir?
Visseral arter anevrizmaları çoğu zaman belirti vermez. Bu nedenle genellikle başka bir nedenle yapılan ultrason, tomografi veya MR incelemeleri sırasında tesadüfen fark edilir. Belirti vermemeleri, tanının gecikmesine neden olabilir.
Bazı hastalarda karın ağrısı görülebilir. Ağrı genellikle künt ve yerleşimi net olmayan bir karakterdedir. Anevrizmanın bulunduğu damara göre ağrının yeri değişebilir. Örneğin dalak arter anevrizmasında sol üst karın bölgesinde ağrı hissedilebilir.
Anevrizmanın yırtılması durumunda ise tablo çok daha dramatiktir. Ani başlayan şiddetli karın ağrısı, bayılma, tansiyon düşüklüğü ve şok gelişebilir. Bu durum acil müdahale gerektirir ve hayatı tehdit eder.
Visseral Arter Anevrizmaları Nasıl Tanı Konur?
Tanı genellikle görüntüleme yöntemleriyle konur. İlk basamakta ultrasonografi kullanılabilir. Özellikle deneyimli ellerde, dalak ve karaciğer arterlerine ait anevrizmalar ultrason ile saptanabilir.
Bilgisayarlı tomografi anjiyografi, tanıda en sık tercih edilen yöntemlerden biridir. Bu yöntem damar yapısını ayrıntılı şekilde gösterir ve anevrizmanın boyutu, yeri ve çevre dokularla ilişkisi net olarak değerlendirilir. Aynı zamanda tedavi planlamasında da yol göstericidir.
Manyetik rezonans anjiyografi, radyasyon içermemesi nedeniyle bazı hastalarda tercih edilebilir. Klasik anjiyografi ise hem tanı hem de tedavi amacıyla kullanılabilir. Özellikle endovasküler tedavi planlanan hastalarda önemli bir yöntemdir.
Visseral Arter Anevrizmalarının Riskleri Nelerdir?
En önemli risk anevrizmanın yırtılmasıdır. Yırtılma, iç kanamaya yol açar ve kısa sürede hayati tehlike oluşturur. Yırtılma riski anevrizmanın çapı arttıkça yükselir.
Bazı anevrizmalarda pıhtı oluşumu görülebilir. Bu pıhtılar damar içinde ilerleyerek organlara giden kan akımını bozabilir. Sonuçta ilgili organda iskemi, yani kansız kalma durumu gelişebilir.
Gebelikte visseral arter anevrizmalarının yırtılma riski daha yüksektir. Bu nedenle gebelik planlayan veya gebe olan kadınlarda bu anevrizmalar özel dikkat gerektirir.
Tedavi Yaklaşımı Nasıl Belirlenir?
Visseral arter anevrizmalarında tedavi kararı birçok faktöre bağlıdır. Anevrizmanın çapı, bulunduğu damar, hastanın yaşı, ek hastalıkları ve semptom varlığı değerlendirilir. Her anevrizma mutlaka tedavi gerektirmeyebilir.
Küçük çaplı ve belirti vermeyen anevrizmalar düzenli aralıklarla takip edilebilir. Bu takip sırasında görüntüleme yöntemleriyle anevrizmanın büyüyüp büyümediği kontrol edilir. Büyüme saptanırsa tedavi gündeme gelir.
Belirti veren, büyük çaplı veya yırtılma riski yüksek anevrizmalarda tedavi önerilir. Günümüzde hem cerrahi hem de endovasküler tedavi seçenekleri mevcuttur.
Endovasküler Tedavi Yöntemleri
Endovasküler tedavi, açık cerrahiye göre daha az invaziv bir yaklaşımdır. Kasık damarından girilerek anevrizmaya ulaşılır. Anevrizmanın içi özel coil adı verilen tellerle doldurulabilir veya stent yerleştirilebilir.
Bu yöntem, özellikle cerrahi riski yüksek hastalarda tercih edilir. Hastanede kalış süresi genellikle daha kısadır ve iyileşme süreci daha hızlıdır. Ancak her anevrizma endovasküler tedaviye uygun olmayabilir.
Cerrahi Tedavi Ne Zaman Gerekir?
Açık cerrahi, bazı durumlarda hala en etkili tedavi seçeneğidir. Anevrizmanın çıkarılması veya damar bağlanması şeklinde uygulanabilir. Özellikle yırtılmış anevrizmalarda acil cerrahi hayat kurtarıcıdır.
Cerrahi tedavi kararı, anevrizmanın yerine ve hastanın genel durumuna göre verilir. Deneyimli merkezlerde yapılan cerrahi girişimler başarılı sonuçlar sağlayabilir.
Takip ve Yaşam Tarzı Önerileri
Tedavi edilen veya takip edilen hastalarda düzenli doktor kontrolü büyük önem taşır. Görüntüleme tetkikleri aksatılmamalıdır. Anevrizmanın seyrini izlemek, olası riskleri erken dönemde fark etmeyi sağlar.
Yüksek tansiyonun kontrol altına alınması, damar sağlığı açısından önemlidir. Sigara kullanımı damar yapısını olumsuz etkilediği için bırakılmalıdır. Dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktivite, genel damar sağlığını destekler.
Visseral arter anevrizmaları nadir görülse de ciddi sonuçlar doğurabilen hastalıklardır. Erken tanı, doğru tedavi ve düzenli takip ile bu riskler büyük ölçüde azaltılabilir. Bu nedenle karın içi damarlarla ilgili saptanan her anevrizma, deneyimli bir hekim tarafından dikkatle değerlendirilmelidir.
S.S.S.
Visseral arter anevrizmaları en sık hangi damarları etkiler?
En sık görülen visseral arter anevrizmaları splenik arter, hepatik arter, mezenterik arter ve renal arterde oluşur. Bu damarlar karın içi organlara kan taşıyan hayati damarlardır.
Visseral arter anevrizmaları neden oluşur?
Ateroskleroz, travmalar, enfeksiyonlar, bağ dokusu hastalıkları ve doğumsal damar duvarı zayıflıkları bu anevrizmaların başlıca nedenleri arasındadır.
Visseral arter anevrizması yırtılırsa ne olur?
Anevrizmanın yırtılması ani ve şiddetli karın içi kanamalara neden olabilir. Bu durum yaşamı tehdit eder ve acil cerrahi müdahale gerektirir.
Visseral arter anevrizmaları hamilelikte neden risklidir?
Özellikle splenik arter anevrizmaları gebelikte hormonal değişim ve artan damar içi basınç nedeniyle yırtılabilir. Bu durum hem anne hem bebek için ölümcül olabilir.
Visseral arter anevrizmaları genellikle belirti verir mi?
Çoğu zaman belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan görüntüleme sırasında tesadüfen fark edilir. Belirti verdiğinde karın ağrısı en yaygın şikâyettir.
Visseral arter anevrizmaları nasıl teşhis edilir?
BT anjiyografi, manyetik rezonans anjiyografi ve doppler ultrason gibi görüntüleme yöntemleriyle tanı konur. Tanıda hassasiyet ve detaylı damar değerlendirmesi önemlidir.
Hangi visseral arter anevrizmaları daha acil tedavi gerektirir?
Büyüklüğü 2 cm’den büyük olanlar, hızlı büyüme gösterenler ve semptomatik olanlar en acil müdahale gereken gruptadır. Splenik arter anevrizmaları da daha riskli sayılır.
Visseral arter anevrizmaları minimal invaziv yöntemlerle tedavi edilebilir mi?
Evet, uygun hastalarda endovasküler koil embolizasyonu veya stent greft yerleştirme gibi kapalı yöntemlerle başarılı tedaviler yapılabilir.
Visseral arter anevrizması ameliyatı sonrası iyileşme süreci nasıldır?
Açık cerrahi sonrası birkaç hafta, endovasküler işlem sonrası ise birkaç gün içinde iyileşme sağlanabilir. Takipte görüntüleme ile yeniden büyüme olup olmadığı kontrol edilir.
Visseral arter anevrizmaları tekrarlama riski taşır mı?
Evet, özellikle altta yatan hastalık devam ediyorsa veya başka damar segmentleri de zayıfsa yeni anevrizma oluşma riski mevcuttur. Düzenli takip bu riski azaltır.
Prof. Dr. Yavuz Beşoğul, 25 yılı aşkın deneyime sahip bir Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanıdır. Türkiye’de kapalı kalp ve atan kalpte bypass ameliyatlarının öncülerindendir. Bugüne kadar binlerce başarılı ameliyat gerçekleştirmiş, ulusal ve uluslararası dergilerde 100’den fazla bilimsel makale yayımlamıştır.
