Psödoanevrizma, damar duvarının tüm katlarıyla değil, kısmi yırtılma sonrası çevre dokularla sınırlı anormal kan dolu bir kese oluşumu ile tanımlanır. Gerçek anevrizmadan farklı olarak damar bütünlüğü bozulmuştur ve rüptür riski daha yüksektir.
Psödoanevrizma en sık girişimsel işlemler, travma, cerrahi sonrası dönem veya enfeksiyonlara bağlı gelişir. Kasık bölgesi, femoral arter ve arteriyel kateter giriş yerleri en yaygın lokalizasyonlardır. Ağrı, şişlik ve nabızla uyumlu kitle görülebilir.
Psödoanevrizma tanısı çoğunlukla Doppler ultrasonografi ile konur. Tipik yin-yang akım paterni tanı koydurucudur. Bilgisayarlı tomografi anjiyografi, anatomik detayların değerlendirilmesi ve tedavi planlaması açısından önemli bilgiler sağlar.
Psödoanevrizma tedavisi, lezyonun boyutu, lokalizasyonu ve hastanın klinik durumuna göre belirlenir. Ultrason eşliğinde trombin enjeksiyonu sık kullanılan bir yöntemdir. Uygun olmayan olgularda endovasküler veya cerrahi onarım gerekebilir.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | Psödoanevrizma, damar duvarının tam kat yırtılması sonrası kanın çevre dokularla sınırlı bir kese içinde toplanmasıdır. Gerçek anevrizmadan farklı olarak, psödoanevrizmanın duvarı damar duvarı değil, fibröz doku veya çevre dokulardan oluşur. |
| En Sık Görülen Bölgeler | Femoral arter (kateterizasyon sonrası), abdominal aorta, ventriküler psödoanevrizma (miyokard enfarktüsü sonrası), cerrahi girişim bölgeleri. |
| Nedenleri | Travma, cerrahi işlemler, perkütan girişimler (anjiyografi, kateterizasyon), enfeksiyon, arteriyel ponksiyonlar, miyokardiyal rüptür. |
| Belirtiler | Nabız veren kitle, ağrı, bölgesel şişlik, ciltte renk değişikliği, bazen üfürüm, rüptür halinde ani ağrı ve hipotansiyon. Kalpte psödoanevrizma varsa; dispne, çarpıntı, göğüs ağrısı. |
| Tanı Yöntemleri | Renkli Doppler ultrasonografi (yüzeyel psödoanevrizmalar için), BT anjiyografi, MR anjiyografi, klasik anjiyografi (girişim planı için), ekokardiyografi (kardiyak psödoanevrizmalar için). |
| Ayırıcı Tanı | Gerçek anevrizma, hematom, damar tümörleri, AV fistül. Gerçek anevrizmalarda damar duvarının tüm katları yer alırken, psödoanevrizmada yırtılmıştır. |
| Komplikasyonlar | Rüptür, komşu yapıların basısı, tromboz, emboli, enfeksiyon. Kalpte görülen psödoanevrizmalar yüksek rüptür riski taşır. |
| Tedavi Seçenekleri | Küçük ve asemptomatik psödoanevrizmalar gözlemlenebilir. Büyük veya semptomatik olgularda cerrahi onarım, endovasküler kapama (stent greft), trombin enjeksiyonu (özellikle femoral psödoanevrizma), kalpte ise acil cerrahi onarım gerekebilir. |
| İzlem | Gözlem altındaki olgular düzenli görüntüleme ile izlenir. Müdahale sonrası nüks açısından takip gerekir. Kardiyak psödoanevrizmalar daha agresif izlem ve tedavi gerektirir. |
| Önleme | Girişimsel işlemler sonrası uygun kompresyon, steril tekniklerin kullanımı, yüksek riskli hastalarda dikkatli kateter yönetimi, postoperatif dikkatli izlem. |
Psödoanevrizma Nedir?
Psödoanevrizma, bir damarın duvarında tam kat bir balonlaşma olmaksızın, damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına sızmasıyla oluşan yalancı bir genişlemedir. Bu sızan kan, çevre dokular tarafından sınırlanır ve zamanla kese benzeri bir yapı meydana gelir. Bu yapı, damar ile ince bir boyun aracılığıyla bağlantısını sürdürür.
Gerçek anevrizmada damar duvarının tüm katları genişlerken, psödoanevrizmada damar duvarı yırtılmıştır. Oluşan kese, damar duvarı değil, çevre dokular tarafından çevrilidir. Bu nedenle “yalancı anevrizma” olarak da adlandırılır.
Psödoanevrizma Neden Oluşur?
Psödoanevrizmanın en sık nedeni tıbbi girişimlerdir. Özellikle kasıktan yapılan anjiyografi, kalp kateterizasyonu veya damar içi girişimler sonrasında ortaya çıkabilir. Bu işlemler sırasında damar duvarının yeterince kapanmaması, kanın dışarı sızmasına yol açabilir.
Travmalar da önemli bir nedendir. Kesici-delici yaralanmalar, trafik kazaları veya spor yaralanmaları sonrası damar hasarı gelişebilir. Daha nadir olarak enfeksiyonlar, damar iltihapları veya cerrahi operasyonlar sonrasında da psödoanevrizma oluşabilir.
En Sık Görüldüğü Bölgeler
Psödoanevrizma vücudun birçok damarında görülebilir ancak en sık femoral arterde, yani kasık bölgesindeki ana damarda ortaya çıkar. Bunun nedeni, bu bölgenin girişimsel işlemler için sık kullanılmasıdır.
Bunun dışında kol damarları, boyun damarları, beyin damarları ve nadiren iç organlara giden arterlerde de psödoanevrizma gelişebilir. Yerleşim yeri, belirtileri ve tedavi yaklaşımını doğrudan etkiler.
Psödoanevrizma Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler, psödoanevrizmanın büyüklüğüne ve bulunduğu bölgeye göre değişir. En sık görülen belirti, girişim yapılan bölgede ağrılı ve nabızla atan bir şişliktir. Bu şişlik zamanla büyüyebilir ve dokunulduğunda hassasiyet yaratabilir.
Bazı hastalarda cilt altında morarma, ısı artışı veya basınç hissi görülebilir. Eğer psödoanevrizma sinirlere baskı yaparsa uyuşma, karıncalanma veya güç kaybı ortaya çıkabilir. Nadiren ani kanama veya yırtılma durumunda şiddetli ağrı ve hayati risk gelişebilir.
Psödoanevrizma Tehlikeli midir?
Psödoanevrizma her zaman acil bir durum olmayabilir ancak kontrol altına alınmazsa ciddi komplikasyonlara yol açabilir. En önemli risk, psödoanevrizmanın yırtılması ve ani kanamaya neden olmasıdır. Bu durum özellikle büyük damarları ilgilendirdiğinde hayati tehlike oluşturur.
Ayrıca kese içinde pıhtı oluşabilir ve bu pıhtı koparak başka damarlara gidip tıkanıklığa yol açabilir. Enfeksiyon gelişmesi de nadir ancak ciddi bir komplikasyondur. Bu nedenle psödoanevrizma saptandığında mutlaka uzman değerlendirmesi gerekir.
Psödoanevrizma Tanısı Nasıl Konur?
Tanıda ilk adım fizik muayenedir. Nabızla uyumlu şişlik ve üfürüm adı verilen sesler hekimi şüphelendirir. Ancak kesin tanı için görüntüleme yöntemleri kullanılır.
En sık tercih edilen yöntem Doppler ultrasonografidir. Bu yöntemle damar içindeki kan akımı ve psödoanevrizmanın boyutu net şekilde görülebilir. Gerekli durumlarda bilgisayarlı tomografi anjiyografi veya manyetik rezonans anjiyografi gibi ileri görüntüleme yöntemleri de kullanılabilir.
Psödoanevrizma Tedavi Yöntemleri
Tedavi, psödoanevrizmanın büyüklüğüne, hastanın şikâyetlerine ve genel sağlık durumuna göre planlanır. Küçük ve belirti vermeyen psödoanevrizmalar bazen sadece takip edilebilir. Bu süreçte düzenli ultrason kontrolleri yapılır.
Daha sık uygulanan yöntemlerden biri ultrason eşliğinde bası tedavisidir. Bu yöntemde, psödoanevrizmanın boynuna kontrollü bası uygulanarak kese içine kan akışı durdurulmaya çalışılır. Uygun hastalarda etkili olabilir ancak her zaman başarılı olmayabilir.
Bir diğer yaygın tedavi seçeneği trombin enjeksiyonudur. Ultrason eşliğinde psödoanevrizma kesesine özel bir madde enjekte edilir ve kanın pıhtılaşması sağlanır. Bu yöntem genellikle hızlı ve başarılı sonuç verir.
Cerrahi tedavi, büyük, komplike veya diğer yöntemlere yanıt vermeyen psödoanevrizmalarda tercih edilir. Ameliyatla hasarlı damar onarılır veya gerekirse damar grefti kullanılır.
Tedavi Sonrası Süreç ve Takip
Tedavi sonrası hastalar genellikle kısa sürede günlük yaşamlarına dönebilir. Ancak işlem yapılan bölgenin korunması, ağır kaldırmaktan kaçınılması ve doktorun önerdiği süre boyunca istirahat edilmesi önemlidir.
Takip kontrolleri, psödoanevrizmanın tamamen kapandığından emin olmak için gereklidir. Özellikle girişimsel işlemler sonrası gelişen psödoanevrizmalarda, gelecekte benzer sorunların önlenmesi için risk faktörleri değerlendirilir.
Psödoanevrizmadan Korunmak Mümkün mü?
Her zaman tamamen önlenmesi mümkün olmasa da bazı önlemler riski azaltabilir. Girişimsel işlemler sonrası önerilen süre boyunca bası uygulanması ve hareket kısıtlamalarına uyulması önemlidir. Kan sulandırıcı ilaç kullanan hastaların bu durumu mutlaka hekimleriyle paylaşması gerekir.
Travmalardan korunmak, damar sağlığını etkileyen kronik hastalıkların düzenli takibi ve şüpheli belirtilerde gecikmeden doktora başvurmak da erken tanı açısından büyük önem taşır.
Psödoanevrizma, doğru zamanda tanı konulduğunda ve uygun şekilde tedavi edildiğinde genellikle başarılı sonuçlar alınan bir durumdur. Bu nedenle vücutta aniden ortaya çıkan, ağrılı veya nabızla atan şişlikler mutlaka ciddiye alınmalı ve uzman değerlendirmesine başvurulmalıdır.
S.S.S.
Psödoanevrizma gerçek anevrizmadan nasıl ayrılır?
Gerçek anevrizmada damar duvarının tüm katmanları genişlerken, psödoanevrizmada damar dışına sızan kan, çevre dokular tarafından sınırlanır ve sahte bir baloncuk oluşur.
Psödoanevrizma en sık hangi durumlar sonrası gelişir?
Travmalar, cerrahi işlemler, anjiyografi sonrası girişimler veya enfeksiyonlar psödoanevrizmanın en sık nedenleri arasında yer alır.
Psödoanevrizma yırtılma riski taşır mı?
Evet, damar duvarı zayıf olduğu için yırtılma ve ciddi iç kanama riski vardır. Bu nedenle tanı konur konmaz tedavi planı yapılmalıdır.
Psödoanevrizma belirtileri nelerdir?
Şişliğe eşlik eden zonklayıcı ağrı, morarma, nabız alınabilen kitle ve büyüyen kitle hissi psödoanevrizmanın tipik belirtileridir.
Psödoanevrizma nasıl teşhis edilir?
Renkli doppler ultrason, BT anjiyografi veya manyetik rezonans anjiyografi ile detaylı görüntüleme yapılarak tanı konur ve damar ilişkisi değerlendirilir.
Psödoanevrizma tedavisinde hangi yöntemler kullanılır?
Küçük psödoanevrizmalar iğne ile trombin enjeksiyonu ile tedavi edilebilirken, büyük veya riskli olanlar cerrahi ya da endovasküler yöntemlerle onarılır.
Psödoanevrizma enfeksiyon kaynaklı olabilir mi?
Evet, özellikle bakteriyel enfeksiyonlar damar duvarını zayıflatabilir ve enfekte psödoanevrizma gelişimine yol açabilir. Bu durum acil tedavi gerektirir.
Psödoanevrizma tedavi edilmezse ne olur?
Büyümeye devam ederek çevre dokulara baskı yapabilir, yırtılabilir veya enfekte hale gelebilir. Bu komplikasyonlar yaşamı tehdit edebilir.
Psödoanevrizma cerrahisi sonrası iyileşme süreci nasıldır?
Cerrahinin kapsamına göre değişse de genellikle birkaç hafta içinde iyileşme sağlanır. Takipte görüntüleme ile tekrar oluşum riski değerlendirilir.
Psödoanevrizma tekrarlama riski taşır mı?
Eğer altta yatan neden ortadan kaldırılmazsa veya damar duvarı genel olarak zayıfsa psödoanevrizma tekrarlayabilir. Bu nedenle düzenli takip önemlidir.
Prof. Dr. Yavuz Beşoğul, 25 yılı aşkın deneyime sahip bir Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanıdır. Türkiye’de kapalı kalp ve atan kalpte bypass ameliyatlarının öncülerindendir. Bugüne kadar binlerce başarılı ameliyat gerçekleştirmiş, ulusal ve uluslararası dergilerde 100’den fazla bilimsel makale yayımlamıştır.
