Protez kapak endokarditi, kalp kapak protezleri üzerinde veya çevresinde gelişen ciddi bir enfeksiyöz hastalıktır. Mikroorganizmaların kapak yüzeyine tutunmasıyla ortaya çıkar ve hızlı tanı ile tedavi edilmezse kalp yetmezliği, emboli ve mortalite riskini artırır.
Protez kapak endokarditi belirtileri genellikle ateş, halsizlik ve çarpıntı ile başlar. Yeni veya artan üfürüm, kalp yetmezliği bulguları ve sistemik embolik olaylar görülebilir. Erken dönemde gelişen olgular daha agresif seyir gösterme eğilimindedir.
Protez kapak endokarditinde tanı, klinik bulgular, kan kültürleri ve görüntüleme yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesine dayanır. Transözofageal ekokardiyografi, vejetasyonların, kapak disfonksiyonunun ve perivalvüler komplikasyonların saptanmasında temel tanı aracıdır.
Protez kapak endokarditi tedavisi, uzun süreli intravenöz antibiyotik uygulamasını ve çoğu olguda cerrahi müdahaleyi içerir. Cerrahi tedavi, kontrol altına alınamayan enfeksiyon, protez disfonksiyonu veya emboli varlığında gereklidir. Erken ve multidisipliner yaklaşım prognozu belirler.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | Protez kapak endokarditi, kalp kapak protezi taşıyan hastalarda gelişen, kapak yüzeyine mikrobiyal yerleşim sonucu ortaya çıkan, yaşamı tehdit eden enfeksiyöz endokardit şeklidir. |
| Sınıflandırma | Erken endokardit: ameliyattan sonraki ilk 60 gün içinde gelişir. Geç endokardit: 60. günden sonra ortaya çıkar. Etiyoloji ve prognoz açısından farklılık gösterir. |
| Etken Mikroorganizmalar | Erken dönemde: Staphylococcus epidermidis (koagülaz-negatif), Staphylococcus aureus, Gram-negatif basiller. Geç dönemde: Streptokok türleri, Enterokoklar, Staphylococcus aureus. |
| Risk Faktörleri | Önceki endokardit öyküsü, immünsüpresyon, hemodiyaliz, invaziv girişimler, kapak cerrahisi sonrası erken dönemde bakteriyemi, kötü ağız hijyeni. |
| Klinik Bulgular | Ateş, titreme, halsizlik, kilo kaybı, yeni gelişen veya değişen üfürüm, embolik olaylar, peteşi, splinter hemoraji, Janeway lezyonları, Osler nodülleri, retina lezyonları (Roth lekeleri). |
| Tanı Kriterleri | Modified Duke kriterleri kullanılır: majör kriterler (pozitif kan kültürü, görüntüleme ile kapakta vejetasyon, abses), minör kriterler (ateş, emboli, immünolojik bulgular, predispozan durumlar). |
| Görüntüleme Yöntemleri | Transtorasik ekokardiyografi (TTE), transözofageal ekokardiyografi (TEE – daha yüksek duyarlılık), PET/BT (özellikle geç protez endokarditinde), BT anjiyografi. |
| Komplikasyonlar | Kapak yetmezliği, kalp yetmezliği, sistemik emboli, inme, apseler, iletim sistemi bozuklukları, sepsis, ölüm. |
| Tedavi | Yüksek dozda intravenöz antibiyotik tedavisi (etken mikroorganizmaya göre), antibiyotik süresi genellikle 6 haftadır. Cerrahi tedavi gerekebilir (kalp yetmezliği, kontrolsüz enfeksiyon, emboli, protez gevşemesi gibi durumlarda). |
| Cerrahi Endikasyonlar | Refrakter kalp yetmezliği, perivalvüler apseler, kontrol edilemeyen enfeksiyon, emboli tekrarı, büyük vejetasyonlar (>10 mm), protez disfonksiyonu. |
| İzlem ve Önleme | Uzun süreli takip gerekir. Diş prosedürleri öncesi profilaksi, invaziv işlemler sırasında steril tekniklerin kullanımı, riskli hastalarda periyodik kan kültürü ve ekokardiyografi ile izlem önerilir. |
Protez Kapak Endokarditi Nedir?
Protez kapak endokarditi, kalbe cerrahi olarak yerleştirilen yapay kapağın enfekte olması durumudur. Enfeksiyon, genellikle bakterilerin kana karışarak protez kapağa tutunmasıyla gelişir. Bu durum, kalbin iç yüzeyini ve kapağın işlevini olumsuz etkiler.
Bu hastalık, doğal kapak endokarditine göre daha zor tedavi edilir. Çünkü bakteriler protez yüzeyine tutunarak antibiyotiklere karşı daha dirençli hale gelebilir. Erken dönemde fark edilmesi, tedavi başarısını önemli ölçüde artırır.
Kimlerde Görülür?
Protez kapak endokarditi, mekanik veya biyolojik kapak taşıyan tüm hastalarda görülebilir. Özellikle kapak ameliyatından sonraki ilk bir yıl içinde risk daha yüksektir. Ancak yıllar sonra da ortaya çıkabilir.
Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde risk artar. Diyabet, böbrek yetmezliği, kanser tedavisi gören hastalar ve uzun süreli damar içi kateter kullananlar daha hassas gruptadır. Ağız ve diş sağlığı kötü olan bireylerde de risk daha fazladır.
Hastalığın Nedenleri
En sık neden bakteriyel enfeksiyonlardır. Stafilokok ve streptokok türü bakteriler başlıca etkenlerdir. Bu mikroorganizmalar genellikle diş tedavileri, cerrahi işlemler veya cilt enfeksiyonları sırasında kana karışır.
Nadiren mantar enfeksiyonları da protez kapak endokarditine yol açabilir. Özellikle uzun süreli antibiyotik kullanan veya yoğun bakımda kalan hastalarda bu durum görülebilir. Enfeksiyon kaynağı bazen net olarak saptanamayabilir.
Belirtiler Nelerdir?
Belirtiler genellikle sinsi başlar ve zamanla şiddetlenir. En sık görülen belirti uzun süren ateştir. Ateşe halsizlik, iştahsızlık ve kilo kaybı eşlik edebilir.
Kalp kapak fonksiyonunun bozulmasına bağlı olarak nefes darlığı ortaya çıkabilir. Çarpıntı, göğüs ağrısı ve bacaklarda şişlik de görülebilir. Bazı hastalarda ciltte küçük kırmızı lekeler veya tırnak altında kanamalar fark edilebilir.
Tanı Nasıl Konur?
Tanı koymak için ayrıntılı bir hasta öyküsü ve fizik muayene önemlidir. Protez kapağı olan bir hastada nedeni açıklanamayan ateş mutlaka ciddiye alınmalıdır. Kan kültürleri, enfeksiyona neden olan mikroorganizmayı saptamak için temel tetkiktir.
Ekokardiyografi, protez kapağın değerlendirilmesinde en önemli görüntüleme yöntemidir. Özellikle transözofageal ekokardiyografi, kapak üzerindeki enfeksiyon odaklarını daha net gösterir. Gerekli durumlarda tomografi veya diğer ileri görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.
Tedavi Yöntemleri
Tedavi genellikle hastanede ve uzun süreli olarak uygulanır. Yüksek doz damar içi antibiyotikler, saptanan mikroorganizmaya göre planlanır. Tedavi süresi çoğunlukla 4–6 haftadır.
Bazı hastalarda yalnızca ilaç tedavisi yeterli olmayabilir. Protez kapağın ciddi şekilde hasar gördüğü veya enfeksiyonun kontrol altına alınamadığı durumlarda yeniden cerrahi müdahale gerekebilir. Cerrahi karar, kardiyoloji ve kalp cerrahisi ekipleri tarafından birlikte verilir.
Olası Komplikasyonlar
Protez kapak endokarditi, tedavi edilmezse ciddi sonuçlara yol açabilir. Kalp yetmezliği en önemli komplikasyonlardan biridir. Kapak fonksiyonunun bozulması, kalbin kan pompalama gücünü azaltır.
Enfeksiyon pıhtı oluşumuna neden olabilir ve bu pıhtılar beyin, akciğer veya diğer organlara giderek felç ya da organ hasarı oluşturabilir. Bu nedenle hastalık yalnızca kalbi değil, tüm vücudu etkileyebilen bir durumdur.
Korunma Yolları
Korunmada en önemli adım enfeksiyon riskini azaltmaktır. Protez kapak taşıyan hastaların ağız ve diş sağlığına özel önem vermesi gerekir. Düzenli diş kontrolleri ve iyi bir ağız hijyeni büyük önem taşır.
Bazı diş veya cerrahi işlemler öncesinde koruyucu antibiyotik kullanımı önerilebilir. Bu karar mutlaka hekim tarafından verilmelidir. Ayrıca uzun süren ateş durumunda vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.
Günlük Yaşamda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Protez kapağı olan hastaların düzenli doktor kontrollerini aksatmaması gerekir. Verilen ilaçlar önerilen doz ve sürede kullanılmalıdır. Kendi kendine antibiyotik kullanımı kesinlikle önerilmez.
Vücutta gelişen her türlü enfeksiyon odağı ciddiye alınmalıdır. Boğaz enfeksiyonu, idrar yolu enfeksiyonu veya cilt yaraları ihmal edilmemelidir. Erken müdahale, protez kapak endokarditinin önlenmesinde önemli rol oynar.
S.S.S.
Protez kapak endokarditi nasıl gelişir?
Protez kapağa bakterilerin tutunmasıyla gelişir. Bu durum genellikle ameliyat sonrası erken dönemde ya da vücutta başka bir enfeksiyon kaynağından kana geçen mikroorganizmalarla oluşur.
Protez kapak endokarditi en sık hangi mikroorganizmalarla ilişkilidir?
Staphylococcus aureus, koagülaz negatif stafilokoklar ve enterokoklar en sık rastlanan etkenlerdir. Bu bakteriler, kapak yüzeyine yapışarak enfeksiyonu başlatır.
Protez kapak endokarditi ne tür belirtilerle ortaya çıkar?
Ateş, halsizlik, kilo kaybı, çarpıntı, kalp üfürümü ve ciltte peteşi gibi enfeksiyon belirtileri görülebilir. İleri vakalarda kalp yetmezliği gelişebilir.
Protez kapak endokarditi tanısı nasıl konur?
Kültür testleriyle mikroorganizma saptanır. Ekokardiyografi (özellikle TEE) ile kapakta ve etrafında vejetasyon ya da abse oluşumu izlenebilir.
Protez kapak endokarditi ne kadar tehlikelidir?
Oldukça ciddi bir durumdur. Erken tanı konulmazsa kalp kapaklarının harabiyeti, sistemik emboli ve hatta ölüm riski yüksektir.
Protez kapak endokarditi için antibiyotik tedavisi yeterli olur mu?
Bazı hastalarda uzun süreli damardan antibiyotik tedavisiyle iyileşme sağlanabilir. Ancak yapısal hasar gelişmişse cerrahi müdahale gerekebilir.
Protez kapak endokarditi tedavisinde cerrahi ne zaman gerekir?
Kalp yetmezliği gelişirse, enfeksiyon antibiyotikle kontrol altına alınamazsa veya kapakta abse oluşursa acil cerrahi müdahale gerekir.
Protez kapak endokarditi geçiren biri tekrar enfeksiyon riski taşır mı?
Evet, bağışıklık sistemi zayıf olan, diş veya idrar yolu enfeksiyonu gibi kaynaklarla tekrar bakteremi gelişen kişilerde yeniden enfeksiyon riski vardır.
Protez kapak endokarditi nasıl önlenebilir?
Diş tedavileri veya girişimsel işlemler öncesi antibiyotik profilaksisi önerilebilir. Ağız hijyeni, enfeksiyonlardan korunma ve düzenli takip çok önemlidir.
Protez kapak endokarditi sonrası yaşam nasıl etkilenir?
Uzun süreli antibiyotik tedavisi, olası tekrar cerrahiler ve yakın takip gerekebilir. Ancak erken müdahale ile yaşam kalitesi korunabilir.
Prof. Dr. Yavuz Beşoğul, 25 yılı aşkın deneyime sahip bir Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanıdır. Türkiye’de kapalı kalp ve atan kalpte bypass ameliyatlarının öncülerindendir. Bugüne kadar binlerce başarılı ameliyat gerçekleştirmiş, ulusal ve uluslararası dergilerde 100’den fazla bilimsel makale yayımlamıştır.
