Aortoiliak oklüzif hastalık, abdominal aorta ve iliak arterlerde aterosklerotik daralma veya tam tıkanma ile karakterize kronik bir periferik arter hastalığıdır. Alt ekstremitelere giden kan akımının azalması sonucu yürüme kısıtlılığı ve doku beslenme bozukluğu gelişir.
Aortoiliak oklüzif hastalık belirtileri genellikle kalça, uyluk ve baldır kaslarında eforla ortaya çıkan ağrı ile başlar. İleri evrelerde istirahat ağrısı, soğukluk hissi, ciltte renk değişikliği ve iyileşmeyen yaralar görülebilir. Erkeklerde erektil disfonksiyon eşlik edebilir.
Aortoiliak oklüzif hastalık tanısı, ayrıntılı klinik değerlendirme ve görüntüleme yöntemleriyle konur. Ayak bileği-kol indeksi taramada yol göstericidir. Bilgisayarlı tomografi anjiyografi, lezyonun yaygınlığı ve anatomik özelliklerini ayrıntılı olarak ortaya koyar.
Aortoiliak oklüzif hastalık tedavisi, semptom şiddeti ve damar tutulumuna göre planlanır. Medikal tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri temel yaklaşımı oluşturur. Uygun hastalarda endovasküler girişimler veya açık cerrahi bypass işlemleri ile dolaşım yeniden sağlanabilir.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | Aortoiliak oklüzif hastalık, abdominal aortanın distal segmenti ve/veya iliak arterlerde aterosklerotik plaklara bağlı olarak gelişen daralma (stenoz) veya tam tıkanıklık (oklüzyon) ile karakterize kronik arter hastalığıdır. |
| Anatomik Yerleşim | Abdominal aortanın bifurkasyonu, ortak iliak arterler, internal ve eksternal iliak arterler. |
| Nedenleri | En sık neden aterosklerozdur. Diğer nedenler arasında vaskülitler, travma, radyasyon hasarı, fibromusküler displazi, hiperkoagülabilite durumları yer alabilir. |
| Risk Faktörleri | Sigara kullanımı, hipertansiyon, diyabet, hiperlipidemi, ileri yaş, obezite, erkek cinsiyet, sedanter yaşam tarzı. |
| Klinik Bulgular | Alt ekstremitelerde klodikasyon (özellikle kalça, uyluk, baldır), istirahatte ağrı, bacaklarda soğukluk ve solukluk, nabızlarda azalma veya kaybolma, erkeklerde erektil disfonksiyon (Leriche sendromu). |
| Leriche Sendromu | Aortoiliak oklüzyona bağlı olarak görülen üçlü bulgu: klodikasyon, erektil disfonksiyon ve femoral nabızların kaybı. |
| Tanı Yöntemleri | Fizik muayenede femoral nabızların zayıf veya alınamaması, Ankle-Brachial Index (ABI), Doppler ultrasonografi, BT anjiyografi, MR anjiyografi, dijital subtraksiyon anjiyografi (DSA – altın standart). |
| Evreleme | Fontaine veya Rutherford sınıflamaları ile semptomların şiddetine göre evrelendirme yapılır. |
| Tedavi Seçenekleri | Yaşam tarzı değişiklikleri (sigara bırakma, egzersiz), ilaç tedavisi (antiplateletler, statinler, antihipertansifler), endovasküler girişimler (anjiyoplasti + stent), cerrahi revaskülarizasyon (aortobifemoral bypass gibi). |
| Cerrahi Endikasyonlar | Ciddi klodikasyon, istirahatte ağrı, doku kaybı veya yara, endovasküler tedaviye yanıtsızlık. Genç, genel durumu iyi hastalarda cerrahi daha çok tercih edilir. |
| İzlem ve Takip | Düzenli fizik muayene, ABI takibi, Doppler ultrason ile damar açıklığının izlenmesi, risk faktörlerinin agresif yönetimi, antitrombotik tedaviye devam edilmesi gerekir. |
Aortoiliak Oklüzif Hastalık Nedir?
Aortoiliak oklüzif hastalık, kalpten çıkan ana atardamar olan aortanın karın içindeki bölümünde ve aortanın bacaklara ayrıldığı iliak damarlar seviyesinde daralma veya tam tıkanma oluşmasıdır. Bu daralma, bacaklara giden kan akımını azaltır. Sonuç olarak bacak kasları ve dokular yeterince oksijen alamaz.
Hastalık genellikle ateroskleroz adı verilen damar sertliği sürecinin bir sonucudur. Aterosklerozda damar duvarında yağ, kolesterol ve kalsiyum birikerek plaklar oluşturur. Zamanla bu plaklar damar içini daraltır ve kan akışını zorlaştırır.
Aortoiliak Oklüzif Hastalığın Nedenleri
Bu hastalığın en sık nedeni aterosklerozdur. Ateroskleroz gelişimini hızlandıran bazı risk faktörleri vardır. Sigara kullanımı en önemli risk faktörlerinden biridir. Uzun süreli sigara kullanımı damar duvarına zarar verir ve plak oluşumunu artırır.
Diyabet, yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol de hastalığın gelişiminde önemli rol oynar. Ayrıca ileri yaş, hareketsiz yaşam tarzı ve obezite riski artıran diğer faktörlerdir. Nadiren damar iltihapları, travmalar veya doğuştan damar yapısındaki bozukluklar da aortoiliak bölgede tıkanıklığa yol açabilir.
Aortoiliak Oklüzif Hastalığın Belirtileri
Hastalığın belirtileri genellikle yavaş gelişir ve ilk dönemlerde hafif olabilir. En sık görülen belirti yürürken bacaklarda ağrıdır. Bu ağrı çoğunlukla kalça, uyluk veya baldır bölgesinde hissedilir. Yürümekle artar, dinlenince azalır. Bu duruma “intermittan klodikasyon” adı verilir.
Hastalık ilerledikçe ağrı daha kısa mesafede ortaya çıkar. İleri evrede istirahat halindeyken bile ağrı hissedilebilir. Bazı hastalarda bacaklarda soğukluk, uyuşma veya güçsüzlük görülebilir. Erkek hastalarda sertleşme sorunu da aortoiliak oklüzyonun önemli bir belirtisi olabilir.
Aortoiliak Oklüzif Hastalık Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı süreci hastanın şikâyetlerinin detaylı olarak dinlenmesiyle başlar. Fizik muayenede bacak nabızlarının zayıf veya alınamaması önemli bir bulgudur. Doktor, bacak derisinde solukluk veya soğukluk olup olmadığını değerlendirir.
Tanıyı netleştirmek için görüntüleme yöntemleri kullanılır. Doppler ultrason, damar içindeki kan akımını değerlendirmede sık tercih edilir. Bilgisayarlı tomografi anjiyografi ve manyetik rezonans anjiyografi, damarların detaylı görüntülenmesini sağlar. Gerekli durumlarda klasik anjiyografi ile damar yapısı doğrudan görüntülenir.
Aortoiliak Oklüzif Hastalıkta Tedavi Seçenekleri
Tedavi, hastalığın şiddetine ve hastanın genel sağlık durumuna göre planlanır. Hafif ve orta dereceli vakalarda ilk adım yaşam tarzı değişiklikleridir. Sigaranın bırakılması tedavinin temelini oluşturur. Düzenli yürüyüş programları, kan dolaşımını artırarak şikâyetlerin azalmasına yardımcı olabilir.
İlaç tedavisinde kan sulandırıcılar ve damar genişletici ilaçlar kullanılabilir. Kolesterol ve tansiyon kontrolü de tedavinin önemli bir parçasıdır. Diyabeti olan hastalarda kan şekeri düzenlemesi mutlaka sağlanmalıdır.
İleri vakalarda girişimsel veya cerrahi tedavi gerekebilir. Balon anjiyoplasti ve stent uygulamalarıyla daralan damarlar açılabilir. Daha yaygın veya uzun segment tıkanıklıklarda bypass ameliyatı tercih edilir. Bu ameliyatta tıkalı bölgenin üzerinden kan akışını sağlayacak yeni bir yol oluşturulur.
Aortoiliak Oklüzif Hastalıkta Cerrahi Tedavi
Cerrahi tedavi genellikle ciddi ağrı, doku kaybı riski veya yaşam kalitesinde belirgin düşüş olan hastalarda uygulanır. Aortobifemoral bypass en sık yapılan cerrahi yöntemlerden biridir. Bu işlemde yapay veya doğal bir damar kullanılarak aortadan her iki bacağa kan akışı sağlanır.
Cerrahi tedavi sonrası hastaların düzenli takip edilmesi gerekir. Ameliyat başarılı olsa bile altta yatan damar sertliği süreci devam edebilir. Bu nedenle risk faktörlerinin kontrolü uzun vadede büyük önem taşır.
Aortoiliak Oklüzif Hastalıkta Yaşam Tarzı ve Korunma
Hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve tekrarını önlemek için yaşam tarzı değişiklikleri kritik rol oynar. Sigara kullanımı tamamen bırakılmalıdır. Düzenli fiziksel aktivite, özellikle kontrollü yürüyüş programları önerilir.
Sağlıklı beslenme de damar sağlığını korumada etkilidir. Doymuş yağlardan fakir, sebze ve liften zengin bir beslenme düzeni tercih edilmelidir. Düzenli doktor kontrolleri sayesinde hastalık erken dönemde tespit edilebilir ve komplikasyonlar önlenebilir.
Aortoiliak Oklüzif Hastalık Neden Ciddiye Alınmalıdır?
Bu hastalık sadece bacakları değil, tüm damar sistemini ilgilendirir. Aortoiliak bölgede ciddi darlık olması, kalp ve beyin damarlarında da benzer sorunlar olabileceğinin göstergesi olabilir. Tedavi edilmediğinde yürüme kapasitesi ciddi şekilde azalır ve ileri evrede doku kaybı riski ortaya çıkar.
Erken tanı ve uygun tedavi ile hastaların büyük bir kısmında şikâyetler kontrol altına alınabilir. Bu nedenle bacak ağrısı, yürüme zorluğu veya bacaklarda soğukluk gibi belirtiler önemsenmeli ve mutlaka bir doktora başvurulmalıdır.
S.S.S.
Aortoiliak oklüzif hastalık nasıl ortaya çıkar?
Bu hastalık genellikle ateroskleroz nedeniyle aort ve iliak arterlerin daralması ya da tıkanmasıyla oluşur. Kan akışının azalması bacaklara yeterli oksijen gitmemesine neden olur.
Aortoiliak oklüzif hastalık en sık hangi belirtilerle kendini gösterir?
Yürürken kalçalarda, uylukta ya da bacaklarda ağrı, bacaklarda soğukluk, renk değişikliği, erkeklerde iktidarsızlık ve bacaklarda iyileşmeyen yaralar sık görülen belirtilerdir.
Aortoiliak oklüzif hastalık kimlerde daha sık görülür?
Sigara içenlerde, diyabet hastalarında, hipertansiyonu olanlarda, kolesterolü yüksek bireylerde ve ileri yaş grubunda hastalık riski artar.
Aortoiliak oklüzif hastalık nasıl teşhis edilir?
Fizik muayene sonrası doppler ultrason, BT anjiyografi, MRG ya da klasik anjiyografi ile damarların tıkanıklık düzeyi net olarak belirlenebilir.
Aortoiliak oklüzif hastalıkta yürüme kısıtlılığı neden olur?
Damar tıkanıklığı nedeniyle bacak kaslarına yeterli oksijen ulaşamaz. Bu da yürümeye bağlı ağrı ve kramplarla hareket kısıtlılığına yol açar.
Aortoiliak oklüzif hastalıkta cerrahi her zaman gerekir mi?
Hayır, erken evrelerde ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olabilir. Ancak ileri olgularda anjiyoplasti, stent veya bypass gibi girişimler gerekebilir.
Aortoiliak oklüzif hastalıkta hangi cerrahi yöntemler kullanılır?
Endovasküler stent uygulamaları, balon anjiyoplasti ve açık cerrahiyle aorto-femoral bypass en sık tercih edilen yöntemlerdir.
Aortoiliak oklüzif hastalık erkeklerde cinsel işlevi etkiler mi?
Evet, iliak arterlerin tıkanması pelvik bölgedeki kan akışını azaltarak ereksiyon sorunlarına neden olabilir. Bu, Leriche sendromunun bir parçasıdır.
Aortoiliak oklüzif hastalıkta yaşam tarzı değişikliği ne kadar etkilidir?
Sigaranın bırakılması, düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve kolesterol ile kan şekeri kontrolü, hastalığın ilerlemesini yavaşlatır ve belirtileri azaltır.
Aortoiliak oklüzif hastalık tedavi edilmezse ne olur?
Tedavi edilmediğinde bacaklarda doku kaybı, kangren ve ampütasyon riski oluşabilir. Ayrıca kalp krizi ve felç riski de artar. Bu nedenle erken müdahale çok önemlidir.
Prof. Dr. Yavuz Beşoğul, 25 yılı aşkın deneyime sahip bir Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanıdır. Türkiye’de kapalı kalp ve atan kalpte bypass ameliyatlarının öncülerindendir. Bugüne kadar binlerce başarılı ameliyat gerçekleştirmiş, ulusal ve uluslararası dergilerde 100’den fazla bilimsel makale yayımlamıştır.
