Çölyak arter kompresyon sendromu, diyaframın median arcuate ligamenti tarafından çölyak arterin dıştan basıya uğraması sonucu gelişen nadir bir vasküler patolojidir. Bu durum, özellikle yemek sonrası artan epigastrik ağrı ve kilo kaybı ile seyreden kronik abdominal iskemi tablosuna yol açabilir.
Çölyak arter kompresyon sendromu nedir sorusu, anatomik varyasyonlara bağlı olarak arter lümeninin daralması ve kan akımının kısıtlanmasıyla açıklanır. Basıya bağlı gelişen hemodinamik değişiklikler, üst gastrointestinal sistem organlarının perfüzyonunu olumsuz etkileyerek fonksiyonel yakınmalara neden olur.
Çölyak arter kompresyon sendromu belirtileri arasında postprandiyal karın ağrısı, bulantı, erken doyma ve istemsiz kilo kaybı öne çıkar. Tanı sürecinde Doppler ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi anjiyografi ve manyetik rezonans görüntüleme yöntemleri birlikte değerlendirilir.
Çölyak arter kompresyon sendromu tedavisi, semptomatik hastalarda cerrahi dekompresyona dayanır. Median arcuate ligamentin serbestleştirilmesiyle arter basısı ortadan kaldırılırken, seçilmiş olgularda ek vasküler rekonstrüksiyon girişimleri, uzun dönem semptom kontrolü açısından etkili sonuçlar sağlar.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | Çölyak arter kompresyon sendromu (aynı zamanda Median Arcuate Ligament Syndrome – MALS olarak da bilinir), median arkuat ligamanın çölyak arter üzerinde anormal baskı oluşturarak arterde daralma yapmasıyla ortaya çıkan nadir bir vasküler kompresyon sendromudur. |
| Patofizyoloji | Diyaframın bir parçası olan median arkuat ligamanın, normalden daha aşağıda yer alarak çölyak arter üzerine baskı yapması sonucu, özellikle ekspirasyon sırasında arterin daralması ve semptomların oluşması. |
| Görülme Sıklığı | Nadir bir durumdur. Kadınlarda ve 20–40 yaş arası genç erişkinlerde daha sık görülür. Çoğu olgu asemptomatiktir ve rastlantısal olarak saptanır. |
| Belirtiler | Yemek sonrası karın ağrısı (özellikle epigastrik bölgede), kilo kaybı, bulantı, kusma, erken doyma, yemek yeme korkusu (sitofobi), bazen abdominal üfürüm. |
| Ayırıcı Tanılar | Kronik mezenter iskemisi, peptik ülser, fonksiyonel dispepsi, safra kesesi hastalıkları, irritabl bağırsak sendromu, pankreatit. |
| Tanı Yöntemleri | BT anjiyografi, MR anjiyografi, Doppler ultrason (ekspirasyon ve inspirasyonda akım değişiklikleri), selektif anjiyografi, dinamometri (solunumla ilişkili bası değerlendirmesi). |
| Görüntüleme Bulguları | Çölyak arterde “kanca” şeklinde daralma, ekspirasyon sırasında belirginleşen bası, post-stenotik dilatasyon. |
| Komplikasyonlar | Uzamış hipoperfüzyona bağlı mezenter iskemi, beslenme bozukluğu, psikolojik etkilenim, yanlış tanı sonucu gereksiz tedaviler. |
| Tedavi Yöntemleri | Cerrahi dekompresyon (median arkuat ligamanın serbestleştirilmesi), laparoskopik veya açık cerrahi yöntemlerle yapılabilir. Nadir durumlarda çölyak gangliyon rezeksiyonu veya arteriyel rekonstrüksiyon gerekebilir. |
| Cerrahi Sonrası İzlem | Semptomların düzelme oranı yüksektir. Nüks açısından uzun dönem takip gerekebilir. Görüntüleme ile arterin açıklığı ve semptom kontrolü değerlendirilir. |
| Medikal Tedavi | Sadece hafif semptomlarda geçici olarak kullanılabilir (analjezik, antispazmodik). Altta yatan anatomik sorun olduğu için kalıcı çözüm sağlamaz. |
| Tanının Zorluğu | Belirtilerin non-spesifik olması ve pek çok gastrointestinal hastalıkla karışabilmesi nedeniyle tanı çoğunlukla gecikir veya gözden kaçar. |
| Multidisipliner Yaklaşım | Gastroenteroloji, genel cerrahi, radyoloji ve damar cerrahisi iş birliği ile yönetilir. |
Çölyak Arter Kompresyon Sendromu Nedir?
Çölyak Arter Kompresyon Sendromu, çölyak arterin diyaframın bir parçası olan median arküat ligaman tarafından dışarıdan baskıya uğraması sonucu ortaya çıkar. Çölyak arter, mide, karaciğer, dalak ve pankreas gibi üst karın organlarını besleyen ana damarlardan biridir. Bu damarın sıkışması, ilgili organlara giden kan akışının azalmasına neden olur.
Kan akışındaki bu azalma özellikle yemeklerden sonra belirginleşir. Çünkü sindirim sırasında organların oksijen ve besin ihtiyacı artar. İhtiyacın karşılanamaması ağrı ve diğer şikâyetlere yol açar.
Çölyak Arter Kompresyon Sendromu Neden Olur?
Bu sendromun temel nedeni anatomik yapıya bağlıdır. Median arküat ligamanın normalden daha aşağıda yer alması ya da çölyak arterin normalden yukarıda çıkması sıkışmaya yol açabilir. Yani doğuştan gelen bir yerleşim farklılığı söz konusudur.
Her çölyak arter sıkışması belirti vermez. Bazı kişilerde ciddi bir baskı olmasına rağmen şikâyet görülmezken, bazı kişilerde hafif baskılar bile belirgin yakınmalara neden olabilir. Bu durum, sinir yapılarının etkilenmesi ve bireysel ağrı algısıyla ilişkilidir.
Çölyak Arter Kompresyon Sendromu Belirtileri Nelerdir?
Çölyak Arter Kompresyon Sendromu belirtileri genellikle özgül değildir ve başka hastalıklarla karışabilir. En sık görülen belirti, yemek sonrası üst karın ağrısıdır. Bu ağrı çoğunlukla künt, baskı hissi şeklindedir ve saatlerce sürebilir.
Ağrıya ek olarak mide bulantısı, kusma ve erken doyma hissi görülebilir. Hastalar yemek yemekten kaçınmaya başlayabilir. Bunun sonucunda istemsiz kilo kaybı ortaya çıkabilir. Bazı hastalar nefes alıp verirken ağrının arttığını ifade eder.
Uzun süre tanı konulamayan olgularda, kronik ağrıya bağlı halsizlik ve yaşam kalitesinde belirgin düşüş gelişebilir.
Kimlerde Daha Sık Görülür?
Çölyak Arter Kompresyon Sendromu, genellikle genç ve orta yaşlı bireylerde görülür. Kadınlarda erkeklere göre daha sık rapor edilmiştir. Zayıf yapılı kişilerde, özellikle yağ dokusunun az olması nedeniyle damar üzerindeki baskı daha belirgin olabilir.
Psikolojik stresin hastalığı tetiklediğine dair net bir kanıt yoktur. Ancak uzun süren belirsiz şikâyetler, hastalarda kaygı ve stres düzeyini artırabilir.
Çölyak Arter Kompresyon Sendromu Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı süreci çoğu zaman zorludur. Çünkü belirtiler mide, safra kesesi veya bağırsak hastalıklarını taklit edebilir. İlk aşamada genellikle gastroskopi, ultrason veya kan testleri gibi incelemeler yapılır. Bu testler normal çıktığında, damar kaynaklı nedenler düşünülmeye başlanır.
Tanıda en sık kullanılan yöntemlerden biri Doppler ultrasondur. Bu yöntemle çölyak arterdeki kan akım hızı ölçülür. Nefes alıp verme sırasında hızdaki değişiklikler tanı açısından ipucu verebilir.
Bilgisayarlı tomografi anjiyografi veya manyetik rezonans anjiyografi, damar yapısını ayrıntılı olarak gösterir. Bu görüntüleme yöntemleri, çölyak arter üzerindeki baskının derecesini net biçimde ortaya koyar.
Çölyak Arter Kompresyon Sendromu ile Karışabilen Hastalıklar
Bu sendrom, fonksiyonel dispepsi, gastrit, mide ülseri ve safra kesesi hastalıklarıyla sıkça karışır. Ayrıca irritabl bağırsak sendromu gibi fonksiyonel hastalıklar da benzer şikâyetlere yol açabilir.
Ayırıcı tanı sürecinde, hastanın şikâyetlerinin yemekle ilişkisi ve kilo kaybı gibi bulgular dikkatle değerlendirilmelidir. Uzun süre tedaviye yanıt vermeyen üst karın ağrılarında Çölyak Arter Kompresyon Sendromu mutlaka akılda tutulmalıdır.
Çölyak Arter Kompresyon Sendromu Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavi yaklaşımı, hastanın şikâyetlerinin şiddetine göre belirlenir. Hafif belirtileri olan bazı hastalarda izlem yeterli olabilir. Ancak belirgin ağrı ve kilo kaybı olan olgularda tedavi gereklidir.
En etkili tedavi yöntemi cerrahidir. Ameliyatta, çölyak arter üzerine baskı yapan median arküat ligaman kesilerek serbestleştirilir. Bu işlemle damar üzerindeki bası ortadan kaldırılır ve kan akımı normale döner.
Cerrahi, açık ya da laparoskopik yöntemle yapılabilir. Laparoskopik yöntem, daha küçük kesilerle gerçekleştirildiği için iyileşme süresi genellikle daha kısadır.
Cerrahi Sonrası Süreç Nasıldır?
Ameliyat sonrası dönemde hastaların büyük kısmında ağrı şikâyetleri belirgin şekilde azalır. Bazı hastalarda iyileşme kademeli olabilir ve belirtilerin tamamen geçmesi zaman alabilir.
Cerrahi sonrası takipte, kan akımının yeterli olup olmadığı görüntüleme yöntemleriyle değerlendirilebilir. Nadiren, damar yapısında kalıcı daralma varsa ek girişimler gerekebilir.
Hastaların beslenme düzeni ve kilo takibi ameliyat sonrası dönemde önemlidir. Uzun süre yemek korkusu yaşayan bireylerde, normal beslenmeye dönüş zaman alabilir.
Çölyak Arter Kompresyon Sendromu Yaşam Kalitesini Nasıl Etkiler?
Tanı konulmadan önce, hastalar uzun süre belirsiz şikâyetlerle yaşamak zorunda kalabilir. Bu durum sosyal yaşamı, iş hayatını ve psikolojik durumu olumsuz etkiler. Yemek sonrası ağrı korkusu, günlük yaşamı ciddi şekilde sınırlar.
Doğru tanı ve uygun tedaviyle birlikte, yaşam kalitesinde belirgin bir artış sağlanabilir. Hastalar tekrar rahatça yemek yiyebilir ve günlük aktivitelerine dönebilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Yemeklerden sonra tekrarlayan üst karın ağrısı, açıklanamayan kilo kaybı ve uzun süredir devam eden mide şikâyetleri varsa mutlaka bir doktora başvurulmalıdır. Özellikle standart mide ve bağırsak tedavilerine yanıt alınamıyorsa, damar kaynaklı nedenler araştırılmalıdır.
Erken tanı, gereksiz tedavilerin önüne geçilmesini ve hastanın daha kısa sürede rahatlamasını sağlar. Çölyak Arter Kompresyon Sendromu nadir görülse de, doğru zamanda düşünüldüğünde başarılı şekilde tedavi edilebilen bir hastalıktır.
S.S.S.
Çölyak arter kompresyon sendromu nasıl gelişir ve temel nedeni nedir?
Bu sendrom, çölyak arterin diyaframdan çıkan median arkuat ligaman tarafından anormal şekilde sıkışmasıyla oluşur. Sonuç olarak, karın organlarına giden kan akımı azalır ve yemek sonrası şikâyetler ortaya çıkar.
Çölyak arter kompresyon sendromu kimlerde daha sık görülür?
Genç, zayıf yapılı kadınlarda daha sık görülür. Anatomik farklılıklar, düşük vücut kitle indeksi ve bağ dokusu gevşekliği sendrom gelişiminde etkili olabilir.
Çölyak arter kompresyon sendromunun tipik belirtileri nelerdir?
Karın ağrısı özellikle yemek sonrası ortaya çıkar, kilo kaybı, bulantı, erken doyma hissi ve bazen sesli karın gurultuları da eşlik edebilir. Ağrı genellikle üst karın bölgesinde hissedilir.
Çölyak arter kompresyon sendromu nasıl teşhis edilir?
Tanı genellikle Doppler ultrason, BT anjiyografi veya MR anjiyografi ile konur. Bu görüntüleme yöntemlerinde arterin sıkışma derecesi ve nefes alıp verme sırasında değişimi değerlendirilir.
Çölyak arter kompresyon sendromu başka hastalıklarla karışır mı?
Evet, irritabl bağırsak sendromu, safra kesesi hastalıkları ve peptik ülser gibi karın ağrısına neden olan birçok durumla karışabilir. Bu nedenle dikkatli değerlendirme gerekir.
Çölyak arter kompresyon sendromu tedavi edilmezse ne gibi sorunlar gelişebilir?
Tedavi edilmediğinde kronik beslenme bozukluğu, ciddi kilo kaybı ve yaşam kalitesinde belirgin düşüş olabilir. Ayrıca uzun vadede bağırsaklara yetersiz kan gitmesi doku hasarına yol açabilir.
Çölyak arter kompresyon sendromu nasıl tedavi edilir?
Cerrahi olarak median arkuat ligamanın serbestleştirilmesi en yaygın tedavi yöntemidir. Laparoskopik veya açık tekniklerle uygulanabilir ve semptomları büyük oranda hafifletir.
Cerrahi sonrası çölyak arterdeki kan akımı hemen düzelir mi?
Evet, çoğu vakada cerrahi sonrası arter üzerindeki baskı kalkar ve kan akımı normale döner. Ancak bazı hastalarda tam düzelme için damar genişletici girişimler de gerekebilir.
Çölyak arter kompresyon sendromu cerrahisinden sonra iyileşme süreci nasıldır?
Hastalar genellikle birkaç gün içinde taburcu edilir. Ağrının azalması ilk haftalarda başlar, ancak tam iyileşme ve kilo kazanımı birkaç ay sürebilir. Düzenli takip önerilir.
Çölyak arter kompresyon sendromunu tetikleyen yaşam tarzı faktörleri var mı?
Zayıf vücut yapısı bu sendromla ilişkilidir. Aşırı kilo kaybı ya da hızlı zayıflama semptomları tetikleyebilir. Dengeli beslenme ve ideal kiloyu korumak bu açıdan faydalı olabilir.
Prof. Dr. Yavuz Beşoğul, 25 yılı aşkın deneyime sahip bir Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanıdır. Türkiye’de kapalı kalp ve atan kalpte bypass ameliyatlarının öncülerindendir. Bugüne kadar binlerce başarılı ameliyat gerçekleştirmiş, ulusal ve uluslararası dergilerde 100’den fazla bilimsel makale yayımlamıştır.
